تمثيلى است براى اهل قال كه همچون چينيان نقاشى دارند و به ظواهر مى‌پردازند و بالعكس روميان كه به بواطن مى‌پرداخته و به اهل صيقل شهرت دارند و همه نقوش آنها به واسطه صيقل زدن دل از زنگ هواها، تابش پيدا مى‌كند و نقوش واقعى الهى و مرآت اوصاف ذو الجلال مى‌شوند.

داستان معروف مرد نحوى و كشتيبان در كشتى، تمثيلى است براى وقتى كه كشتى بدن، غرق در گرداب مرگ و جان كندن مى‌گردد، يعنى اگر آدمى پيش از مرگ از اوصاف بشرى نميرد و خود را خلاص نكند و حيات جان نيابد، ديگر حيات طيبه ايمانى و رهايى واقعى براى او دشوار است، داستان چنين آغاز مى‌گردد:

آن يكى نحوى به كشتى در نشست‌

رو به كشتيبان نمود آن خودپرست‌

چون بمردى تو ز اوصاف بشر

بحر اسرارت نهد بر فرق سر

مرد نحوى را از آن در دوختيم‌

تا شما را نحو محو آموختيم‌

فقه‌فقه و نحونحو و صرف‌صرف‌

در كم آيد يابى اى يار شگرف‌