بسيارى از شاعران، با توسل به تمثيلات گوناگون مقاصد و مفاهيم درونى خود را به طرز پسنديده و جالبى، باز گفته‌اند. از جمله در اشعار سنائى و عطار و مولوى، مطالب بيشتر در قالب تمثيل بيان شده است.

مثنوى مولوى از جهت بكارگيرى تمثيل بسيار غنى و سرشار است، او بسيارى از داستانها و تمثيلات و حكايات را كه در آثار ديگران هم بوده، با سليقه خاصى پرورانده و به آنها شاخ و برگ داده و بلاغت را به حد اعلا رسانيده است. ١٠

مولانا، سرگذشت و خصوصيتى از انسان يا حيوان را به عنوان مثال و شاهد براى بيان مقصود بكار برده و در واقع، براى تفهيم امر معنوى و غير محسوس از چيز محسوس استفاده كرده است، در حقيقت مولانا براى بيان نكته‌هاى اخلاقى و اجتماعى از داستان بهره جسته تا موضوع قابل درك و فهم همگان باشد و نتيجه بهتر عايد گردد.

در مثنوى مولانا، گاه قصه در نهايت ايجاز گفته شده كه به‌گونه تمثيل درآمده تا آنجا كه گاه داستان در يك بيت تمام مى‌شود، مانند:

مرغكى اندر شكار كرم بود

گربه فرصت يافت او را در ربود