چيزى است كه در آن از هرمادّه‌اى به قدرى كه لازم و ضرورى است و احتياج، ايجاب مى‌كند، در آن به كار برده شود، همان‌طورى كه مفسّران، ذيل آيه‌هاى: «وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْمِيزانَ. أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ. وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمِيزانَ‌ ٥.

آيه‌هاى ٨ و ٩ و ١٠ سوره الرحمن- ٥٥-

گفته‌اند كه در ساختمان جهان، رعايت تعادل شده و در هرچيز از هرمادّه‌اى به قدر لازم، استفاده شده است. «إِنَّا كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ»

آيه ٥٠- سوره القمر- ٥٤

يعنى: ما هرچيزى را به اندازه معيّن آفريديم.

عدل، بدين معنى همان چيزى است كه قرآن در آيه‌هاى: «يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ. الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ».

آيه‌هاى ٧ و ٨- سوره انفطار- ٨٢-

بيان كرده و گفته است: اى انسان؛ چه چيز ترا نسبت به خداى بزرگوار و بخشنده‌ات، فريفت و مغرور ساخت، آن خدايى كه ترا آفريد و هموار و كامل گردانيدت و اندام و اعضاى ترا هماهنگ و متناسب ساخت‌ ٦.

در بخش نخست، قرآن انسان را با استفهامى توبيخى، در برابر غرور بيجايش، مذمت مى‌كند و سپس بر اين بيان ربوبيّت توأم با كرم، خدا انسان را خلق كرد و سپس به تسويه‌اش پرداخت و هرعضوى از او را در جاى مناسبش قرار داد و در واقع، عدل را كه همان «وضع كلّ شى‌ء فى موضعه» مى‌باشد، انجام داد و بين قواى انسان، تعادل و توازن برقرار كرد. «*»

نقطه مقابل عدل، بدين معنى، بى‌تناسبى است و نه ظلم. و عدل به معناى تناسب و توازن از شوؤن خدائى است؛ زيرا او به مقتضاى علم و حكمت خود مى‌داند كه براى ساختمان هرچيزى، از هرچيزى چه اندازه لازم و ضرورى است.

(*) براى آگاهى بيشتر در اين زمينه رجوع شود به: علّامه السيد محمد حسين الطباطبائى، الميزان فى تفسير القرآن، مؤسسة الأعلمى للمطبوعات، بيروت ١٣٨٦ ه- ١٩٦٧ م ج ٢٠ ص ٣٣٧.