[١] - آيه ٩ و ١٠ سوره الشمس (- ٩١) خداوند در اين آيه، پس از آن‌كه به خورشيد- منبع نور- و درخشندگى آن و به ماه كه در شب پس از خورشيد مى‌آيد، سوگند ياد مى‌كند و بعد از آن‌كه به آسمان و زمين و نفس انسان سوگند ياد مى‌كند و كلام خود را بدين سوگندها، موكد مى‌كند سرانجام مى‌گويد: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها.» يعنى براستى، آن كس كه، نفس و روح خود را پاك گرداند و كارهاى شايسته بكند، موفق است و راه فلاح و رستگارى را دريافته است و كسى كه از خواهش‌هاى نفسانى پيروى كند و راه گمراهى و ضلالت را به‌پيمايد زيانكار است.

براى آگاهى بيشتر رجوع شود به: محمد عبد المنعم الجمال، تفسير الفريد، چاپ مصر، ١٩٥٢ ج ٤ ص ٣٣١٦.

خداوند در اين سوره، پس از هشت سوگند- كه از جنبه بلاغى بسيار اهميت دارد- در نظر دارد مطلب بس مهمى را باز بگويد و لذا كلام را با سوگندها و حرف قسم مى‌آورد و سپس مى‌گويد: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها. وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها» كه جواب قسم است:

[٢] - بخشى از آيه ١٣ سوره مجادله (- ٥٨) مى‌باشد. آغاز آيه اينست:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ، فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ ...»

در اين آيه، فعل مضارع (يرفع) چون پس از فعل امر واقع شده و در جواب شرط است، لذا مجزوم شده است و بر طبق قاعده «اذا التقى الساكنان و حرّك حرّك بالكسر» آخر فعل مضارع (يرفع) مكسور شده است.

شماره‌اى كه پس از اشعار مى‌آيد مربوط به جلد و صفحات شاهنامه چاپ بروخيم، مى‌باشد.

[٣] - ٢٩ سورة الإسراء (- ١٧) و يا سوره اشرى.

[٤] - ر ك: ٢/ ٤٩٧ قرآن زين العابدين رهنما.

[٥] - ر ك: ضياء الدين ابن اثير، المثل السائر چاپ دار نهضته مصر ج ٤ ص ١٢.

[٦] - ر ك: همان مأخذ ٤/ ١١.

[٧] - ر ك: احمد بن عمر بن على نظامى عروضى چهار مقاله (- مجمع النوادر) تصحيح محمد قزوينى، چاپ زوار ص ٧٥.

[٨] - ر ك: مأخذ سابق ص ٧٦.

[٩] - آيه ٨/ مائدة (- ٥).

[١٠] - آيه ٥٨/ نساء (- ٤).

[١١] - آيه ١٥٢/ انعام (- ٦).

[١٢] - بخشى از آيه ١٥ سوره شورى (- ٤٢) مى‌باشد.