ثالثا- مؤلّف در كتاب «احكام صنعة الكلام» به بسيارى از كتب بلاغى و نقدى متداول آن روزگاران به مناسبت‌هاى مختلف، اشاره كرده كه متأسّفانه برخى از آنها را دست حوادث روزگار از ميان برده و جز نام، چيزى از آنها نمانده است‌ «*».

رابعا- از مطالب كتاب، چنين استنباط مى‌شود كه سبك ابو العلاء معرّى در نثر و شيوه متنبّى در شعر، ميان نويسندگان و شعراى اندلس، متداول شده و نويسندگان و شعراى آن ديار، از اينان دنباله‌روى مى‌كرده‌اند.

روى‌هم‌رفته، مؤلّف، مطالب كتاب خود را در يك مقدّمه و دو باب بيان كرده و مطالب مقدّمه را در چند فصل باز گفته و در يكى از آن فصول، فضيلت «بيان» را بيان كرده و به آيات: «الرَّحْمنُ، عَلَّمَ الْقُرْآنَ، خَلَقَ الْإِنْسانَ، عَلَّمَهُ الْبَيانَ»- الرّحمن/ ١ تا ٤- استناد جسته است. در اين آيات، خداى بزرگ يكى از نعم خود را به آدمى، نعمت بيان دانسته و اين نعمت را، پس از نعمت آفرينش‌ «خَلَقَ الْإِنْسانَ» آورده و به قول سيّد قطب، ٦٤ پس از نعمت آفرينش، خداى بزرگ نعمت «بيان» را كه از اهمّ نعماء است ذكر كرده.

در همين فصل كه در فضيلت «بيان» است، كلاعى به حديث نبوى «انّ من البيان لسحرا» اشاره كرده و در باب حديث مزبور، بحث مشبعى كرده و در واقع آن‌را نقد كرده و از قول برخى گفته است كه اين حديث در نكوهش «بيان» است و نه در ستايش آن؛ زيرا حديث وقتى بر زبان پيامبر اكرم جارى شده كه بنا به نوشته حافظ منذرى در «مختصر سنن ابى داود» دو مرد به نامهاى: زبرقان بن بدر- عمرو بن الاهتم، در سال نهم هجرى از مشرق به حضور پيامبر اكرم رسيدند و به سخنرانى پرداختند و مردم را شگفت‌زده كردند و سخن آنان در مردم اثر كرد سپس پيامبر اكرم فرمود: «انّ من البيان لسحرا» يا «انّ بعض البيان لسحر». ٦٥

(*) كلاعى، در تأليف خود به كتب ثعالبى و ابو العلاء معرّى بسيار اشاره كرده و تا ٢١ كتاب براى ثعالبى متوفّى به سال ٤٣٠ هجرى در صفحات ٢٣٢ و ٢٣٣ احكام صنعة الكلام، برمى‌شمارد. و نيز براى ابو العلاء معرّى ٧ كتاب و ٦ رساله و ٦ اثر منظوم اسم مى‌برد. ر ك: ٢٣١ مأخذ سابق و نيز در صفحات ٢١٤ و ٢١٥ همان كتاب به «طيف الخيال» سيّد مرتضى، اشاره كرده و همچنين در باب سجع، بسيارى از عقايد ابن شهيد اندلسى متوفّى به سال ٤٢٦ را پذيرفته و به كتاب او به نام «التوابع و الزوابع» كه به سال ١٩٦٧ به وسيله بطرس البستانى، در بيروت به چاپ رسيده، اشاره كرده است.