مؤلّف كتاب، ابو عبيد اللّه محمّد بن عمران بن موسى مرزبانى است كه در سال ٢٩٦ يا ٢٩٧ در بغداد به دنيا آمده و چون بعضى از اجداد او مرزبان بوده‌اند، او به مرزبانى شهرت يافته است، او خراسانى الاصل و بغدادى المولد مى‌باشد. گفته‌اند كه مرزبانى در گردآورى مطالب، نظم خاصّى داشته و صفت حسن الترتيب را براى او قائل شده‌اند. ٢٩

اهميّت كتاب‌

اهميّت كتاب «الموشّح» مرزبانى در اينست كه مؤلّف كتاب، تنها به مسائل بلاغى و نقدى نپرداخته بلكه يك سلسله مسائل لغوى و عروضى و نحوى را نيز مورد بحث قرار داده است مثلا مرزبانى از «اقواء» «و هو ان يختلف اعراب القوافى فتكون قافية مرفوعة و اخرى مخفوضة» بحث كرده، ٣٠ از «اكفاء» كه اختلاف حرف الروّى به واسطه تقارب مخرج دو حرف همچون صدغ و صقع غين و عين قريب المخرج‌اند، در ضمن نقد شعر شاعران، سخن گفته، ٣١ از سناد كه اختلاف در حركت پيش از روىّ مى‌باشد و همچنين از «ايطاء» كه تكرار قافيه است، بحث كرده‌ ٣٢، از وجه تسميه هريك سخن گفته، ٣٣ از حروفى كه قافيه بدان نياز دارد همچون: تأسيس و ردف و از حركاتى كه قافيه بدانها احتياج دارد مانند: حذو، توجيه، اشباع و نفاذ، بحث كرده است. ٣٤

مرزبانى تنها از مسائل عروضى بحث نكرده، بلكه وى در كتاب «الموشّح» مباحث بديعى و حتّى لغوى را نيز مورد بحث قرار داده است. مثلا وى «تضمين» را از قول احمد بن محمد العروضى، چنين تعبير مى‌كند:

«و التضمين هو بيت يبنى على كلام يكون معناه فى بيت يتلوه من بعده مقتضيا له» ٣٥ مرزبانى شعر مضمّن امرئ القيس را كه نقّادان بر او عيب گرفته‌اند نقل كرده‌ ٣٦ و از گفته او چنين استنباط مى‌شود كه شعر مضمّن نزد اهل فنّ خوب نيست و در صفحه ٤٩ «الموشّح» از قول على بن هارون، نقل كرده كه «التضمين احد