قصائدى كه انواع صنايع بديعى در آنها هست، همچون بديعيّه شيخ عبد الرحمن بن احمد بن على الحميدى، دنبال‌رو صفى الدين حلّى متوفّى به سال ٧٥٢ هجرى و بديعيّه شعبان بن محمد القرشى مصرى متوفّى به سال ٨٢٨ هجرى و بديعيّه شيخ جلال الدين عبد الرحمن سيوطى متوفّى به سال ٩١١ هجرى و بديعيّه شرف الدين اسمعيل معروف به ابن مقرى يمنى متوفّى به سال ٨٣٧ هجرى و بديعيّه شيخ عزّ الدين موصلى و وجيه الدين عبد الرحمن بن محمد يمنى متوفّى حدود سالهاى ٨٠٠ هجرى و چند بديعيّه ديگر، بحث كرده است كه اكنون، به خاطر اطاله مملّ، از ذكر آنها خوددارى مى‌شود.

رويهم رفته دو كتاب «تلخيص المفتاح» و «الايضاح» خطيب قزوينى و بالتبع كتاب «مطوّل» تفتازانى منشأ اثر شگفتى در كتب قرون بعد بوده و در واقع كتب تأليف يافته اين قرون، خدمت شايانى به كتب اينان كرده و مايه شهرت‌شان شده كه بايد گفت: در كتب قرون بعد، سخن تازه‌اى در مسائل بلاغى ديده نمى‌شود؛ زيرا كوشش مولّفان بر آن بوده كه گفته‌هاى پيشينيان را شرح كرده و به حاشيه‌نويسى پردازند. اين شيوه ادامه داشت تا اين‌كه بعدها به همّت مرحوم شيخ محمد عبده، دو كتاب «دلائل الاعجاز» و «اسرار البلاغة» عبد القاهر جرجانى، كتب درسى طالبان علوم بلاغى در دانشگاه الازهر، شد و به تدريج بحث از بلاغت تطبيقى‌ «*»، معمول و

(*) نخستين‌بار دكتر طه حسين مصرى، در كنگره مستشرقان كه در تاريخ يازدهم سپتامبر سال ١٩٣١ ميلادى در ليدن، تشكيل شد، مقاله‌اى به زبان فرانسه ايراد كرد و اين مقاله بوسيله استاد عبد الحميد العبادى تحت عنوان «البيان العربى من الجاحظ الى عبد القاهر» به زبان عربى ترجمه گرديد و در مقدّمه كتاب «نقد النثر» به سال ١٩٣٣ ميلادى چاپ شد ٣٣.

در اين مقاله، دكتر طه حسين، نوشت و ثابت كرد كه كتاب «نقد النثر» از قدامة بن جعفر، نيست بلكه از يك نويسنده شيعى مذهب است كه كتب ديگرى هم در فقه و علوم دينى نوشته و يكى از شاگردان قدامه به نام ابو عبد اللّه محمد بن ايوب، مى‌باشد ٣٤ و در ضمن همين سخنرانى، دكتر طه حسين، بلاغت عربى را به بلاغت يونان مرتبط ساخت و اظهار كرد كه بلاغت عربى با بلاغت يونان رابطه دارد و ارسطو، تنها در فلسفه معلّم اوّل نيست بلكه از جهت مسائل بلاغى هم مى‌توان او را، معلّم اوّل شمرد.

سخنان دكتر طه حسين، تأثير فراوانى كرد و از آن پس برخى از دانشمندان بر آن شدند كه در اين زمينه، تحقيقات بيشترى بكنند و روى همين اصل بود كه دكتر ابراهيم سلامه كتاب پرارزشى به نام «بلاغة ارسطو بين-