محيط وارد شده، در مصر و شام شيوه خاصّى را پى‌ريزى كرد و مكتب بلاغى سكّاكى رواج يافت و مورد توجّه محافل علمى و مؤسّسات ادبى قرار گرفت. از بزرگ‌ترين و برجسته‌ترين كسانى كه مكتب سكّاكى را، در غرب ممالك اسلامى تقويت كردند، جلال الدين خطيب قزوينى بود كه بخش سوم كتاب «مفتاح العلوم» سكّاكى را تلخيص كرد كه البته تلخيص تنها نبود، بلكه شيوه جديدى نيز به وجود آورد و در روش سكّاكى اندك تغييرى داد و دو فصل‌ «**» هم كه در «مفتاح العلوم» نبود، بر آن افزود.

و رويهم رفته بايد گفت كه دو كتاب «تلخيص المفتاح» و «الايضاح» خطيب قزوينى منشأ يك جنبش خاصّى در مسائل بلاغى شد كه نتيجه آن نوشتن دهها شرح و تقرير بر كتابهاى وى گرديد و اثر شگفتى در مسائل بلاغى بوجود آورد و سيطره اين دو كتاب در حوزه‌هاى درسى علوم بلاغى تا زمان درازى بخوبى مشهود بود، بطورى كه قلقشندى متوفّى به سال ٨٢١ ه گفته است‌ ٢٤: بيشتر تكيه مردم زمان ما در علوم بلاغى، بر كتاب «تلخيص المفتاح» قاضى جلال الدين قزوينى متوفّى به سال ٧٣٩ هجرى مى‌باشد و همو نيز در جلد يكم ص ٤٦٩ كتاب «صبح الاعشى فى صناعة الانشاء» گفته است: مشهورترين كتب بلاغى در ديار مصر، «تلخيص المفتاح» قاضى القضاة جلال الدين قزوينى است كه بر آن، شروح فراوانى هم نوشته شده است.

تأثير تفتازانى در كتب بلاغى بعد از خود

تفتازانى با تأليفات خود، در باب مسائل بلاغى، اثراتى در محيط فارسى و عربى روزگاران قرن هشتم هجرى و قرون بعد گذاشته است. يكى از معاصران تفتازانى، على بن محمد بن على مشهور به: سيّد شريف جرجانى متوفى به سال ٨١٦ هجرى‌ ٢٥ است كه در آغاز دوستدار تفتازانى بوده و بر كتاب «مطوّل» سعد الدين تفتازانى، حاشيه نوشته ولى بعدها در دربار تيمور ميان آن دو مناقشه و مناظره‌اى در گرفته و به خصومت منتهى شده و تيمور هم جانب سيّد شريف را گرفته و سيّد را بر

(**) يعنى خطيب قزوينى، فصلى درباره سرقات شعرى و فصلى هم در حسن ابتدا و حسن تخلّص و حسن انتها بدان اضافه كرد.