سعد الدين مسعود بن عمر «*»، مشهور به تفتازانى، متوفّى به سال ٧٩٢ هجرى‌ ١، در رشته‌هاى مختلف دانش همچون: تفسير، منطق، فلسفه، كلام، فقه، علم اصول فقه و لغت متبحّر بوده و او را علّامة مى‌گفته‌اند و از دانشمندانى است كه بر كتاب «تلخيص المفتاح» ٢ خطيب قزوينى، شرح نوشته است.

خطيب قزوينى از كتاب «مفتاح العلوم» سكّاكى متوفّى به سال ٦٢٦ هجرى كه شامل ٣ بخش‌ «**» است، تلخيصى تهيه كرده و سپس فهميده كه اين ملخّص وافى به مقصود نيست و بسيار مختصر است، لذا بر آن شده كه تلخيص را توضيح دهد، اين بوده كه خود خطيب قزوينى كتاب «الايضاح» را نوشت.

در واقع، كتاب «مطوّل» شرح «تلخيص المفتاح» خطيب قزوينى كه آن نيز ويراسته بخش سوم كتاب «مفتاح العلوم» سكّاكى است. به عبارت ديگر كتاب «مطوّل» نتيجه و ثمره نهالى است كه سكّاكى آن‌را غرس كرده و خطيب قزوينى آن‌

(*) تفتازانى، خود در آغاز كتاب «مختصر» گفته است: «و بعد فيقول الفقير الى اللّه الغنىّ- مسعود بن عمر، المدعّو بسعد التفتازانى.».

(**) در بخش نخست سكّاكى پس از مقدّمه كوتاهى، از علم صرف و اشتقاق بحث مى‌كند و در بخش دوم، از علم نحو، سخن مى‌گويد و بخش سوم را به دو علم معانى و بيان، اختصاص داده و نظرات را در فصاحت و بلاغت، در اين بخش بيان كرده و محسّنات لفظى و معنوى را نيز بدان افزوده است.