در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٥٩
كه مسيح، عيسى بن مريم، قبلا ذكر شده، ضمير عائد به «كلمه» در «القيها» مؤنّث آمده چون اشتباهى رخ نمىدهد.
سيّد شريف رضى، افزوده است كه از بدايع و شگفتىهاى قرآن است كه گفته:
«بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ»: زيرا اگر گفته مىشد «اسمها المسيح» و ضمير را مؤنّث مىآورد، التباس و اشتباه رخ مىداد.
موضوع ديگر اينست كه چرا در آيه مزبور، از عيسى به «كلمة اللّه» تعبير شده و تسميه عيسى مسيح به «كلمه» از چه جهت است؟!
در پاسخ گفته شده است كه تولّد عيسى، به قياس با آنچه بشر از اسباب و مسبّبها، عادت دارد، شگفتانگيز به نظر مىرسد و لذا گفته شده است:
«... إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ...»
كه در واقع مىخواهد بگويد: فرزندى براى تو خواهد آمد كه پيامبر است و مردم، به وسيله او هدايت مىشوند همانطورى كه به كلمات خدا، هدايت مىشوند و به همين جهت از باب تشبيه، او را، كلمه گفتند؛ زيرا او بيانگر حقايق است همانطور كه كلمه، بيانگر حقايق است و گاهى هم، كلمه به معناى شريعت و دستورات لازم الإجراء، در قرآن مجيد آمده است همچنانكه در آيه «... وَ صَدَّقَتْ بِكَلِماتِ رَبِّها وَ كُتُبِهِ وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ». آيه ١٢/ سوره تحريم.
«بِكَلِماتِ رَبِّها»: اى بشرائعه و اوامره. يعنى مريم كلمات و شرايع پروردگارش را با كتابهاى او تصديق كرد و از فرمانبران بود.
و نيز در آيه «يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلامَ اللَّهِ ...» آيه ١٥/ سوره فتح منظور از «كلام اللّه» يعنى اوامر اللّه و فرائضه ٢٤.
و در آيه «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ ...»
آيه ١١٥ سوره انعام
منظور از كلمه، درين آيه، قرآن است و يا دين و آيين خدا. يعنى تواريخ: و اخبار و احكام و قوانين قرآن، همه عدل است و كلمه خدا- يعنى قرآن- چيزى است كه درست و نادرست را از يكديگر جدا مىكند، اين كلمه از روى صدق و دادگرى، تمام شده و هيچگونه ستمگرى با آن، آميخته نيست ٢٥.