در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٥٨
اين تكرار، نهتنها قبيح نيست بلكه زيبا و بليغ هم هست؛ زيرا در دو مورد متفاوت است مورد نخستين، تحذير افراد است بر عقاب از موالات با كافران.
و مورد دوم، تحذير افراد است به سبب انجام معاصى و نافرمانىها.
پس چون مورد، متفاوت است، إعاده و تكرار «تحذير» هم ارزش بلاغى دارد و از نوع إطاله ممّل و درازنويسى بىحاصل نيست.
سيّد شريف رضى، در بحث از آيه «... وَ لَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثى وَ إِنِّي سَمَّيْتُها مَرْيَمَ ...» آيه ٣٦/ آل عمران.
نوشته است ٢٢: وقتى كه زن عمران- مادر مريم- آنچه را در شكم داشت بر زمين گذاشت، گفت: پروردگارا! «إِنِّي وَضَعْتُها أُنْثى» آنچه را بر زمين گذاشتهام، دختر است، بلافاصله قرآن مىگويد: «وَ لَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثى» و پسر همچون دختر نيست، دختر نمىتواند آن وظائف را چنانكه پسر انجام مىدهد، انجام دهد و دختر براى هدفى كه من نذر كردهام، همچون پسر، نيست.
سياق عبارت چنين اقتضاء مىكرد كه گفته شود: «ليس الانثى كالذكر» دختر همچون پسر نيست؛ زيرا مادر مريم بر آن بود كه پسر خود را به خدمت بيت المقدس گمارد.
ولى در اينجا براى توازن و به علّت علاقه شديد قلبى كه آرزو داشت، مولود پسر باشد، بىاختيار به هنگام سخن گفتن، نام پسر را مقدّم داشت و گفت: «لَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثى».
سيّد شريف رضى، در بحث از آيه «... إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ...» آيه ٤٥/ آل عمران.
نوشته است ٢٣: علّت اينكه ضمير «إسمه» مذكّر آمده و به اعتبار «كلمة» مؤنث نيامده، اينست كه ضمير «إسمه» بر معنى و مفهوم كلمه، حمل شده و به اعتبار معنى مذكّر آمده و نه به اعتبار لفظ؛ زيرا معنى و مفهوم كلمه در اينجا عيسى يا شيىء و يا ولد و يا شخص، مىباشد و چون در آيه مزبور، عيسى بن مريم، قبلا ذكر نشده، لذا براى رفع اشتباه ضمير را مذكّر آورده در صورتى كه در آيه «... إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلى مَرْيَمَ ...» آيه ١٧١/ نساء.