در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٦٥٤
دارند و بر اريكه دانش قرار گرفتهاند، به رسوخ و فرو رفتن چيزى گرانبار و ثقيل، در يك زمين تشبيه شدهاند و حتّى عبارت «وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ» بليغتر و براى بيان مقصود رساتر و گوياتر است تا عبارت «و الثابتون فى العلم».
و در كتاب «حقائق التأويل» در بحث از همين آيه، نوشته است ١٢:
برخى از قرّاء، آيه را در «وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ» وقف مىكنند و جمله بعدى را از جمله پيشين، جدا مىكنند و مىگويند: «وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ» كه در اين صورت، تأويل آيات را ويژه خدا مىدانند و علما را از دانستن كنه آيات بىبهره.
برخى هم، آيه را در «وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ» وقف مىكنند و در واقع «وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ» را، عطف بر «اللّه» مىدانند كه در اين صورت، راسخون در علم را از تأويل آيات، بىبهره نمىكنند. سيّد شريف رضى مىافزايد ١٣: «و هذا القول مروّى عن ابن عباس [ره] و مجاهد و الربيع.
سيّد شريف رضى، در بحث از آيه ٨ سوره آل عمران:
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا ...
يعنى: پروردگار! دلهاى ما را پس از آنكه هدايتمان كردى، منحرف مساز ...
ايراد و اشكال طاعنان را كه مىگويند: خدا چگونه دلهاى انسانها را منحرف مىسازد و ظاهرا، إضلال و ضلالت و زيغ و إزاغه و چيزهايى نظير اينها، درست نيست كه به خدا نسبت داده شود، چنين پاسخ مىدهد و مىگويد:
معانى آيات قرآنى را بايد از خود آيات، فهميد و معناى «لا تُزِغْ قُلُوبَنا» يعنى أحرسنا من وساوس الشيطان حتّى لا تزيغ ...
و خدا، إزاغه قلوب نمىكند و دلها را منحرف نمىسازد مگر اينكه در انسانها، انحراف ايجاد شود و اين سخن از آيه ٥ سورة الصفّ نيز استنباط مىشود كه خدا گفته است:
«... فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ».
يعنى: ... و چون انحراف يافتند، خدا دلهاى ايشان را منحرف كرد و خدا گروه عصيان پيشه و فاسق را، هدايت نمىكند.
و بهترين پاسخ در برابر طاعنان، آنست كه بگوييم: اين آيه متشابه را كه ظاهرا