سپس سيّد شريف رضى، از قول اخفش نقل كرده است: اينكه در قرآن گفته شده: «هنّ امّ الكتاب» و گفته نشده: «هنّ امّهات الكتاب» بر سبيل حكايت است، همان‌طورى كه در زبان عربى، يك مرد مى‌گويد: «مالى نصير» گروهى در پاسخ او مى‌گويند: «نحن نصيرك» به صيغه مفرد. و يا مثلا مى‌گويد: «مالى أنصار» و در جواب يك فرد مى‌گويد: «أنا أنصارك» ٨ و در قرآن مجيد، نظائر فراوان دارد مثلا در آيه‌ «جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً ...» آيه ٥٠/ مؤمنون:

ظاهرا بايد گفته مى‌شد: «و جعلنا ابن مريم و امّه آيتين ...» زيرا هريك از آن دو، منفردا آيت هستند، و آوردن توصيف مفرد، براى افاده نكته بلاغى است، چه تولّد عيسى از مريم بدون پدر و زاياندن مريم، عيسى را بدون زوج از يك إعجاز، سرچشمه گرفته، پس بلاغت در آنست كه گفته شود: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً ...» ٩:

سيّد شريف رضى، در بحث از آيه‌ «... مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ ...» در كتاب «تلخيص البيان ...» نوشته است‌ ١٠:

در اين آيه، استعاره‌ «*» وجود دارد و منظور اينست كه اين آيات محكمات اصل و ريشه كتاب و قرآن مى‌باشد و به منزله مادر به شمار مى‌روند و بقيّه تابع و پيرو اين آيات هستند و همچون فرزند مى‌باشد كه بر اثر مادر روان و از پى مادر، دوان است و در مهمّات به مادر پناه مى‌برد.

سيّد شريف رضى، در بحث از دنباله آيه ٧ سوره آل عمران يعنى: «... وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ ...» در كتاب تلخيص البيان نوشته است‌ ١١:

در بخش‌ «... وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ ...» يعنى آنان كه راسخ در علم هستند و صاحبنظر، گويند كه ما به اين كتاب، ايمان آورده‌ايم.

سپس افزوده است كه در اين آيه، استعاره وجود دارد؛ زيرا آنان كه ملكه علمى‌

(*) بايد توجّه داشت كه ناميدن جمله‌ «هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ» كه خود تشبيه بليغى است بنا به اعتقاد برخى از علماى بلاغت مى‌باشد.