همه مى‌دانيم كه شيخ الطائفه ابو جعفر محمد بن حسن طوسى (٤٦٠- ٣٨٥ ه ق)، در جميع علوم و فضائل از: فقه، اصول، تفسير، حديث، كلام و فنون ادب، يگانه عصر بود و تمامى عمر خود را، به خدمت در راه دين و مذهب گذراند و روى همين اصل هم بود كه در جهان اسلام منزلتى بس رفيع يافت.

در اين مقال ما را سر آن نيست كه در علّو مقام و عظمت آن دانشى مرد، كلامى بگوئيم‌ «*» بلكه برآنيم فقط درباره تفسير تبيان شيخ طوسى- كه يكى از مفاخر آثار شيعه، در زمينه تفسير با توجه به مسائل كلامى است- سخن بگوئيم.

اهميت تفسير تبيان در آن است كه نخستين تفسير شيعه است و در آن از علوم مختلفى كه يك مفسر بايد بر آنها احاطه داشته باشد بحث شده و شيخ طوسى مفسّرى است كه در تفسير خود، از: نحو، صرف، اشتقاق، معانى، بيان، بديع، علم كلام، اصول فقه، علم حديث، ناسخ و منسوخ و ... بحث كرده است.

ما مى‌دانيم كه يك مفسر بايد از علوم گوناگون آگاهى داشته باشد از خطا مصون بماند، بدين معنا كه بايد علم لغت بداند و بدان علم تبحر كامل داشته باشد، تا

(*) ابعاد گوناگون شيخ در مجلدات يادنامه شيخ طوسى (به مناسبت تشكيل كنگره هزاره شيخ، در سال ١٣٤٨) بيان شده است و سخنرانيهاى كنگره به همت والاى آقاى واعظزاده، استاد دانشمند دانشكده الهيات و معارف اسلامى دانشگاه مشهد گردآورى شده و به چاپ رسيده است.