اين مثالها، همگى دلالت مى‌كند بر اينكه كلمه «مجاز» در نظر ابو عبيده و به اعتقاد او، به معناى تفسير است و تأويل معانى قرآنى و نه مجاز مقابل حقيقت و نه مجاز در اصطلاح علماى بلاغت.

اهميّت كتاب «تلخيص البيان فى مجازات القرآن»

شايد بتوان گفت كه كتاب «تلخيص البيان» سيّد شريف رضى، نخستين كتابى است كه بالاستقلال، درباره مجازات قرآنى به معناى بلاغى آن، يعنى مجاز قسيم حقيقت و نه مجاز لغوى، نوشته شده؛ زيرا گفتيم كه ابو عبيده، متوفّى به سال ٢١٠ هجرى كه «مجاز القرآن» نوشته، منظورش از مجاز، تفسير و تأويل كلمات است، خواه بر سبيل حقيقت به كار رفته باشد و يا به طريق مجاز بيانى.

جاحظ، متوفّى به سال ٢٥٥ هجرى نيز در دو كتاب «البيان و التبيين» و كتاب «الحيوان» گه‌گاه به مجاز، اشاره كرده در خلال ديگر مطالب، از «مجاز» نيز سخن گفته ولى كتابهاى او بالاستقلال درباره مجاز نمى‌باشد.

هم‌چنين، ابن قتبيبه، شاگرد جاحظ، متوفّى به سال ٢٧٦ هجرى نيز در كتاب «تأويل مشكل القرآن» در ضمن بحث از مطالب گوناگون، از مجازات قرآنى نيز، سخن گفته است.

در صورتى كه «تلخيص البيان» سيّد شريف رضى، نخستين كتابى است كه براى هدف واحد و منظور خاصّى كه بحث از مجازات و استعارات كلام خدا باشد، نوشته شده آن هم به ترتيب سور قرآنى.

سيد شريف رضى، با نوشتن اثر بسيار ارزنده خود، نكات بلاغى كلام خدا را، توضيح داد و پرده از اسرار نهانى برداشت و زيبائيهاى كلام سبحانى را نشان داد و معانى استعارى و مجازى آيات و عبارات قرآنى را روشن ساخت و به خواننده بهره رساند.

كتاب «تلخيص البيان» را نمى‌توان يك تفسير دانست؛ زيرا سيد شريف رضى همچون ديگر مفسّران پيشين، آيات را كلمه به كلمه تفسير نكرده، بلكه در هر سوره تنها آيه‌اى را كه در آن مجاز و استعاره‌اى به كار رفته، مورد بحث قرار داده و چه‌