بتوان گفت: كتاب مزبور از لحاظ مواد و محتوا و هم از لحاظ روش و سبك، يكى از بهترين كتب ثعالبى است. اين كتاب در سال ١٩٦١ ميلادى با تحقيقات عبد الفتاح محمد الحلو، تحت عنوان التمثيل و المحاضرة چاپ شده است.

٣- لطائف المعارف:

كتاب مزبور در سال ١٨٦٨ ميلادى در لندن، چاپ شده است، اين كتاب در ده باب تدوين يافته و در هرباب، از معارف ادبى و تاريخى و اجتماعى و سياسى، بحث شده است.

حاجى خليفه، در كشف الظنون، سه كتاب به اسم لطائف المعارف، نام مى‌برد. ٢١

الف- لطائف المعارف ابو بكر احمد بن على حلوانى (متوفى به سال ٥٠٧ هجرى).

ب- لطائف المعارف زين الدين ابن رجب (متوفى به سال ٧٩٥ هجرى).

ج- لطائف المعارف ثعالبى، كه آغاز كتاب: «اما بعد حمد اللّه استفتاحا به ...» مى‌باشد.

ثعالبى، اين كتاب را در لطائف و ظرايف تدوين كرده است.

ابو العباس احمد بن على قلقشندى (متوفى به سال ٨٢١ هجرى) در كتاب پر ارزش خود به اسم صبح الاعشى فى صناعة الانشاء در نقل مطلبى از كتاب لطائف المعارف ثعالبى به صراحت عبارت «اورد الثعالبى منها فى كتابه: لطائف المعارف نبذة صالحة» را مى‌نويسد ٢٢ و در برخى از مواد هم فقط به ذكر «قال الثعالبى» بدون نام كتاب، اكتفا مى‌كند.

٤- ثمار القلوب فى المضاف و المنسوب:

ثعالبى خود، كتاب را به همين اسم ناميده و كلاعى نيز، كتاب مزبور را به همين نام خوانده‌ ٢٣ ثعالبى آن‌را در ٦١ باب تأليف و تنظيم كرده است. اين كتاب يك نوع فرهنگ خاصى به شمار مى‌آيد و در اهميت كتاب همين بس كه آن‌را چند تن خلاصه كرده‌اند و حاجى خليفه نام دو خلاصه را ذكر كرده است. ٢٤

١- نفحة المجلوب من ثمار القلوب.