كه در سال ١٨٦٨ ميلادى در ليدن، چاپ شده در ١٠ باب تدوين شده در هر باب، معارف ادبى و تاريخى و اجتماعى و سياسى، بحث شده است. حاجى خليفه ٣ كتاب به نام لطائف المعارف اسم مى‌برد: ٢٢

نخستين از آن ابو بكر احمد بن على حلوانى، متوفّى به سال ٥٠٧ ه. و دومى از آن زين الدين ابن رجب، متوفّى ٧٩٥ هجرى. سوّمى از آن ثعالبى است كه آغاز كتاب:

«امّا بعد حمد اللّه استفتاحا به ...» مى‌باشد.

در واقع، ثعالبى كتاب لطائف المعارف را در لطائف و ظرائف، تدوين كرده است. و ابو العبّاس احمد بن على قلقشندى، متوفّى به سال ٨٢١ هجرى در كتاب پرارزش خود به نام صبح الاعشى فى صناعة الانشاء در بعضى از جاها كه مطلبى از لطائف المعارف ثعالبى نقل كرده، به صراحت عبارت «و اورد الثعالبى منها فى كتابه لطائف المعارف نبذة صالحة» را نوشته و در برخى از موارد هم به ذكر «قال الثعالبى» بدون نام كتاب اكتفاء كرده است. ٢٣

٤- ثمار القلوب فى المضاف و المنسوب:

ثعالبى خود كتاب را به همين اسم ناميده و كلاعى هم، كتاب مزبور را به همين نام خوانده‌ ٢٤ و كتاب يك نوع، فرهنگ خاصّى به شمار مى‌آيد و مولّف در ٦١ باب مطالب را بيان كرده است. در اهميّت كتاب همين بس كه كتاب مزبور را چند تن خلاصه كرده و حاجى خليفه، نام دو خلاصه را ذكر كرده است. ٢٥

١) نفحة المجلوب من ثمار القلوب‌

٢) جنى المحبوب المنتخب من ثمار القلوب‌

ثعالبى، كتاب را براى امير ابو الفضل عبيد اللّه بن احمد ميكالى، نوشته و بناى كار وى براينست كه كلمات مضاف و منسوب به چيزهاى مختلف را همچون: غراب‌