[٢٦] - كلمه نقد و نقّاد از همين تاريخ، در ادب عربى راه پيدا مى‌كند و بعدها در كتاب «الموازنة» تأليف ابو القاسم حسن بن بشر آمدى متوفى به سال ٣٧١ ه. بكار مى‌رود؛ و سپس در قرن پنجم هجرى، ابو على حسن بن رشيق قيروانى متوفّى به سال ٤٦٣ ه. نام كتاب خود را «العمدة فى صناعة الشعر و نقده» مى‌گذارد و عنوان يك باب از ابواب آن‌را كه در جلد دوم ص ١٠٤ است «باب فى التصرف و نقد الشعر» قرار مى‌دهد. و ابن سنان خفاجى متوفى به سال ٤٦٦ هجرى در مقدمه كتاب «سرّ الفصاحة» كلمه (نقد) را بكار مى‌برد و به نقد كلام، توجه مى‌كند و مى‌گويد: «اما العلوم الادبيّة، فالامر فى تأثير هذا العلم فيها واضح؛ لان الزبدة منها و النكتة نظم الكلام على اختلاف تأليفه، و نقده و معرفة ما يختار منه ...»

[٢٧] - براى آگاهى بيشتر ر ك: دكتور بدوى طبانه، دراسات فى نقد الادب العربى، چاپ سوم، مكتبة الانجلو المصرية، ص ٣٦.

[٢٨] - ر ك: ابو الفرج اصفهانى، الأغانى، ١/ ٧٨.

[٢٩] - ر ك: همان كتاب، ٣/ ١٤٣.

[٣٠] - ر ك: همان كتاب، ٣/ ١٥٠.

[٣١] - ر ك: الكشف عن مساوى شعر المتنبّى، صاحب بن عباد ص ٥، بنقل از دكتور عبده قلقيله، القاضى الجرجانى و النقد الادبى، ١٧٥. عين عبارت صاحب بن عبّاد اين است: «ما رايت من يعرف الشعر حق معرفته و ينقده نقدجها بذنه غير الاستاذ الرئيس ابى الفضل بن عميد ...»

[٣٢] - ر ك: همان مأخذ بنقل از همان كتاب، ٦.

[٣٣] - ر ك: الوساطة بين المتنبّى و خصومه، قاضى على بن عبد العزيز الجرجانى، تحقيق: محمد ابو الفضل ابراهيم- على محمد البجاوى، چاپ دار احياء الكتب العربية، ٤- ٨.

[٣٤] - ر ك: همان مأخذ، صفحات: ٥٥ و ٥٨ و ٦٥ و ٦٧.

[٣٥] - ر ك: همان مأخذ، ص ٦٢.

[٣٦] - نام درست كتاب «الموشّح مآخذ العلماء على الشعراء فى عدة انواع من صناعة الشعر» مى‌باشد.

[٣٧] - براى آگاهى بيشتر رجوع شود به مقدمه كتاب «الموشّح» تحقيق على محمد البجاوى چاپ دار نهضة مصر سال ١٩٦٥ م.

ياقوت در معجم الادباء چاپ مصر، جلد ١٨ ص ٢٦٨ كنيه او را «ابو عبد اللّه» مى‌داند و مى‌گويد: «ابو عبد اللّه الراوية الاخبارى الكاتب» كه از بزرگان معتزله نيز بوده است و از قول ابو القاسم الازهرى نقل مى‌كند كه: مرزبانى-