در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٥٥٥
مرزبانى شهرت يافته است. برخى براى او مقام شامخى قائل شده و گفتهاند كه در گردآورى مطالب نظم خاصى داشته و صفت حسن الترتيب را براى او قائل شدهاند.
ابو على فارسى نحوى او را از محاسن دنيا مىشمارد و نوشتهاند كه مقام علمى او بقدرى والا بود كه عضد الدوله ديلمى چون بر در خانه او مىگذشت، توقف مىكرد تا كه او از خانه درآيد و بر او سلام كند و از حالش بپرسد.
خانه او مجمع فضلا و رجال ادب بوده است ٣٧.
اهميت كتاب:
اهميت كتاب «الموشّح» مرزبانى در اينست كه اين كتاب تنها به مسائل نقدى نپرداخته، بلكه يك سلسله مسائل لغوى و عروضى و نحوى و بلاغى را نيز مورد بحث قرار داده است، مثلا از اقواء «و هو ان يختلف اعراب القوافى فتكون قافية مرفوعة و اخرى مخفوضة» بحث مىكند ٣٨. از اكفاء كه اختلاف حرف الروّى بواسطه تقارب مخرج دو حرف همچون: صدغ و صقع كه غين و عين قريب المخرجاند، در ضمن نقد شعر شاعران، بحث مىكند ٣٩ از سناد كه اختلاف در حركت پيش از روّى مىباشد و همچنين از ايطاء كه تكرار قافيه است، سخن مىگويد ٤٠. از وجه تسميه هريك سخن مىگويد ٤١. از حروفى كه قافيه بدان نياز دارد همچون: تأسيس و ردف و از حركاتى كه قافيه بدانها احتياج دارد، مثل: حذو، توجيه، اشباع و نفاذ بحث مىكند ٤٢.
مرزبانى، تنها از مسائل عروضى بحث نكرده، بلكه وى برخى از مباحث بديعى و حتى لغوى را نيز مورد بحث قرار داده است، مثلا وى «تضمين» را از قول احمد ابن محمد العروضى چنين تعبير مىكند: «و التضمين هو بيت يبنى على كلام يكون معناه فى بيت يتلوه من بعده مقتضيا له.» ٤٣ و مرزبانى در ص ٤٣ الموشّح شعر مضمّن امرئ القيس را كه نقادان بر او عيب گرفتهاند، نقل مىكند و چنين استنباط مىشود كه شعر مضمّن، نزد اهل فن خوب نيست و در ص ٤٩ الموشّح، از قول على بن هارون، نقل مىكند كه: «التضمين احد عيوب القوافى الخمسه.» و اين مطلب كه شعر مضمّن خوب نيست در صفحه ٤٠٥ الموشّح، شعر ابى العتاهيه را بنقل از محمد بن يحيى، شعر مضمّن مىداند و مىگويد: «و المضمن عيب شديد فى الشعر، خير الشعر ما قام بنفسه و خير الابيات