و به قول قاضى عبد الجبّار، تعبير به «ارث بردن» يك تشبيه است و اين تعبير از آن جهت است كه مؤمنان داراى اين‌گونه صفات، بدون زحمت به آن بهشت برين مى‌رسند همان‌گونه كه مال ارثى بدون هيچ‌گونه زحمت و تحمّل مشقّت به وارث مى‌رسد و وارث، چندان زحمتى براى رسيدن به مال ارثى نمى‌كشد «**».

قاضى عبد الجبّار، بصراحت از تشبيه بحث نكرده ولى از خلال بحثهاى او، مطالب بلاغى استنباط مى‌شود همان‌طورى كه مثلا در بحث از آيه:

«... وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى‌ وَ ما هُمْ بِسُكارى‌ ...»

سوره حجّ/ ٢

كه طاعنان گفته‌اند: در اين آيه تناقض هست، قاضى عبد الجبّار پاسخ داده‌ ٣٣ است كه چنين نيست بلكه مردم را به شكل انسانهاى مست مى‌بينى، در حالى كه مست نيستند يعنى: اينان از شدّت تحيّر و پريشانى به سرحدّ سكر و مستى رسيده و از فرط اضطراب و ترس و دهشت، به سكارى (- مستان) همانند شده، در حالى كه در آن‌جا، سكرى نيست اين يك تشبيه است. ولى قاضى عبد الجبّار، اشارتى به تشبيه، صراحة نكرده است.

در بحث از آيه:

«النَّبِيُّ أَوْلى‌ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ ...»

سوره احزاب/ ٦

كه طاعنان گفته‌اند: چگونه ممكن است، زنان پيامبر، امّهات و مادران مؤمنان باشند قاضى عبد الجبّار گفته است‌ ٣٤:

منظور تأكيد در حرمت است، يعنى در واقع قرآن مجيد گفته است: همان‌طور كه‌

(*) اين عبارات، تقريبا ترجمه‌ايست از آيات ١ تا ١٠ سوره مؤمنون.

(**) البته براى رسيدن به بهشت، خودسازى لازم است و اين مستلزم زحمت است ولى پاداش جاودانى يعنى رسيدن به بهشت، چنان عظيم است كه در مقابل اين اعمال ناچيز بدان ماند كه آدمى بدون زحمت بدان رسيده.