آيه، در مقامى است كه بايد مطلب را خوب بيان كند و به گفتن يك‌يك آن موارد نياز هست و اصولا ايجاز آن، متعذّر است و در واقع كلام به مقتضاى حال و مناسب با موضوع و اين نه‌تنها، اطاله ممّل نيست بلكه بايد گفت: تطويل در اين مورد، ابلغ است و ايجاز آن، به معنى خلل وارد مى‌كند.

اطاله و درازنويسى بى‌حاصل، وقتى است كه گوينده، مطالب بى‌فايده، در سخن و يا نوشته خود بگويد. مثلا اگر شما بخواهيد، تنها اشتغال خود را بيان كنيد، كافى است كه به مخاطب خود بگوييد: كارى در پيش دارم، به اين وسيله اشتغال شما بيان شده و در همين صورت، اگر جزئيّات كار گفته شود و يك‌يك مسائل بيان شود، در اين صورت، تطويل است و اطاله ممّل.

و نيز قاضى عبد الجبّار، در پاسخ طاعنانى كه گفته‌اند:

در آيه: «إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها «*» ...

سوره بقره/ ٢٦

تشبيه و تمثيل چه معنى و مفهومى دارد؟ گفته است‌ ٢٥:

چون خداى بزرگ در آيات:

«... إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ... «**»»

سوره حجّ/ ٧٢

«مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً ... «