در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٤٤٧
«ادّ الأمانة لمن ائتمنك، لا تخن من خانك» تأكيد آن كمتر بود تا وقتى كه دو جمله با واو حرف عطف بهم ارتباط پيدا كرده است. و نيز اگر گفته مىشد: «ادّ الأمانة لمن ائتمنك لا تخنه» و يا «ادّ الأمانة تخن» نتيجه و غرض آن كمتر بود، تا عبارتى كه پيامبر گفته است.
درين حديث كلماتى را كه پيامبر برگزيده است، قابل توجّه است؛ زيرا پيامبر، كلمه «اداء» بكار برده و نه «اعطاء، ارجاع، اعادة و قضاء» زيرا مفهوم اين كلمات غير از «اداء» است و نيز گفته است: لا تخن (- خيانت مكن) و نگفته است: «لا تجاز بالخيانة» يا «لا تعاقب بالخيانة» براى اينكه، اينگونه عبارات رساننده مطلب نخستين نمىباشد و عبارتى را كه پيامبر گفته است، دقيقتر و مؤثرتر است تا عبارت: «كن أمينا و لا تكن خائنا».
بلاغت پيامبر، در درجه اول، به توفيق ١١ خدائى ارتباط پيدا مىكند با توجّه به اينكه، خداى بزرگ پيامبر را براى مردمى برانگيخت كه خود از فصاحت و بيان بهره داشتند، پيامبر هم، به لهجههاى مختلف آگاه بود و بدون تعلّم با الهام و توفيق الهى مىتوانست به گفتههاى آنان، به لهجههاى خودشان پاسخ بدهد ولى تفوّق و برترى پيامبر، در لغت قريش كه افصح لغات است، خود مسأله ديگرى است؛ زيرا پيامبر در اين قبيله تربيت شده و در قبيله سعد بن بكر، شير خورده و با دو قبيله اوس و خزرج كه در مدينه بودند، در تماس بوده است.
در كلام پيامبر، تشبيهات جالبى وجود دارد. مىدانيم كه تشبيه و تمثيل، وسيلهاى است كه هرگويندهاى براى بازگوكردن منويّات خود و بهتر تأثير بخشيدن كلامش در ذهن شنونده و خواننده، سعى مىكند كه بوسيله تشبيه، كلام خود را مؤثّرتر كند تا در اذهان بهتر جاى گزيند و اثر بخشد و تشبيه و تمثيل، اختصاص به زبانى خاص و يا مردم معيّنى ندارد و يك چيز جهانى و همگانى است و تنها در شيوه بيان و مواد تشبيه، با يكديگر متفاوتست.
سخنان و احاديث پيامبر نيز براى اينكه در ذهن شنونده و در قلوب خواننده، بهتر اثر كند، از اين خصيصه بىنصيب نمانده و پيامبر در گفتار خود به بهترين وجهى از تشبيهات عالى استفاده كرده است و در كلام خود، تشبيهات بليغى را، باز گفته است.