در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٣٦١
اوّل- موضوع خطبه يعنى همان غرض و مقصودى كه متكلم و خطيب آنرا دنبال مىكند و مىكوشد كه نفيا و اثباتا آنرا بازگويد و توضيح دهد.
دوّم- برهان و استدلالى كه خطيب در خطبه خود بدان مىپردازد.
با توجّه به اين دو ركن اساسى است كه مىتوان گفت: خطبه از مقدمه، وسط و نتيجه، تكوّن مىيابد.
بخش سوّم كتاب «الخطابه» ارسطو همان چيزى است كه در عربى، بلاغت ناميده شده و مطالب بحثشده در اين بخش، بحثى است كه ويژه زبان خاص و ملّت مخصوصى نيست و انطباق آن با ادب يونانى و غير يونانى، امكان دارد.
مىتوان گفت كه ترجمه كتاب مزبور، در تدوين بلاغت عربى، تأثيرى بسزا گذاشته و برخى از كتب بلاغى عربى (- اسلامى) همچون: نقد الشعر قدامة بن جعفر و دو كتاب «دلائل الاعجاز» و «اسرار البلاغه» عبد القاهر جرجانى و نيز كتاب «منهاج البلغاء» و «سراج الادباء» حازم قرطاجنى، تحت تأثير كتاب مزبور نوشته شده است.
يادداشتها
[١] - ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ، البيان و التبيين، تحقيق و شرح از: عبد السّلام محمد هارون، (چهار جلد در دو جلد) مصر، مكتبة الخانجى، الطبعة الرابعة ١٣٩٥ ه- ١٩٧٥ م، ج ٢، ص ٩ و ١٢.
[٢] - مأخذ سابق، ج ١، ص ٢٤٩.
[٣] - ر ك: الفهرست، ابن النديم، ص ٣٥٠، به نقل از: فى الشعر، ارسطوطاليس، ترجمه ابى بشر متى بن يونس قنائى، از سريانى به عربى، تحقيق از: دكتر شكرى محمّد عباد، ناشر: دار الكاتب العربى للطباعة و النشر، قاهره، ١٣٨٧ هجرى قمرى- ١٩٦٧ ميلادى، ص ١٩٣، پاورقى و متن كتاب.
[٤] - ر ك: فى الشعر، ص ١٩٤ و ابو الحسن حازم قرطاجنى، منهاج البلغاء و سراج الادباء، تحقيق و مقدمه از:
محمّد الحبيب ابن الخوجه، تونس، دار الكتب الشرقيه ١٩٦٦ م، ص ٦٢.
[٥] - ر ك: منهاج البلغاء و سراج الادباء، ص ٦٨ و ٦٩.
[٦] - نقل از كتاب «فى الشعر» ص ١٩٧.
[٧] - ر ك: فى الشعر، ص ٢١٦ و ٢١٧.
[٨] - قدامة بن جعفر، نقد الشعر، تصحيح: س. ا. بونيباكر، بريل، ليدن، ص ٢.
[٩] - مأخذ سابق، ص ٥٥.