در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٣٥٩
مىكند.
او اعجاز قرآن را هم تنها مربوط به زيبايى الفاظ و رسايى معانى نمىداند بلكه خصايص اسلوبى و نظم كلامى را، در اعجاز مؤثر مىداند. به عبارت سادهتر اعجاز قرآن در نظر عبد القاهر مربوط به ويژگيها و خصايص نظمى قرآن است كه در تمام آيات وجود دارد. ١٠
ولى حازم قرطاجنى در تأليف خود (- منهاج البلغاء و سراج الادباء) به صراحت از بهرهور شدنش از كتاب «فى الشعر» ارسطو، اشاره كرده و گفته است:
«فان ابا على بن سينا قد قال عند فراغه من تلخيص كتابه فى الشعر للمعلم الاوّل. و قد بقى منه شطر صالح و لا يبعدان نجتهد نحن فنبتدع فى علم الشعر المطلق و فى علم الشعر بحسب عادة هذا الزمان كلاما شديد التحصيل و التفصيل و اماها هنا فلنقتصر على هذا المبلغ». ١١
حازم قرطاجنى در كتاب مذكور ميدان شعر عربى را وسيعتر و قابليت تصرف آنرا بيشتر از شعر يونانى مىداند. ١٢
او نيز تعريف شعر را بر جنس و فصل منطقى، مبتنى دانسته و گفته است:
«الشعر كلام موزون مقفى من شأنه ان يحبب الى النفس ما قصد تحبيبه اليها و يكرّه اليها ما قصد تكريهه ...» ١٣
حازم قرطاجنى شعرى را خوب مىداند كه تشبيهات خوب داشته باشد و آن شعرى را ردى و پست مىشمارد كه تشبيهاتش نازيبا و دروغهايش روشن باشد.
و نيز كلام موزون مقفايى كه نتواند در ذهن شنونده اثرى به وجود آورد، در نظر او شعر نيست. ١٤
كتاب «الخطابه» ارسطو نيز در تدوين بلاغت عربى (- اسلامى) بىتأثير نبوده و ترجمه كتاب مزبور اثر بسزايى در بلاغت عربى داشته است.
كتاب «الخطابه» ارسطو در قرن سوّم هجرى به وسيله اسحاق بن حنين (م ٢٩٨ يا ٢٩٩ ه) به عربى برگردانده شده است.
عبارت ابن النديم در كتاب الفهرست دراينباره چنين است: «الكلام على ريطوريقا و معناه: الخطابه ... و قيل ان اسحاق نقله الى العربى.» ١٥