نظر داشته‌اند. ولى در عين حال كتاب «فى الشعر» در بلاغت عربى «- اسلامى) اثر خاصى داشته و تأثير آن در كتاب «نقد الشعر» قدامة بن جعفر بخوبى نمايان است، زيرا قدامه با توجّه به منطق ارسطو و استفاده از جنس و فصل منطقى و حد و رسم منطق، موضوعات را مورد بحث قرار داده است.

مثلا تعريف شعر را با موازين منطق و بر حد و رسم و فصل و جنس منطقى، منطبق ساخته و در تعريف شعر گفته است: «انه قول موزون مقفى يدل على معنى». ٨

در اين تعريف «قول» جنس است و «موزون» فصلى است كه غير موزون را جدا و «مقفى» فصلى است كه كلام موزون غير مقفى را جدا و عبارت «يدل على معنى» فصلى است كه گفتار موزون مقفى را كه بر معنايى دلالت نداشته باشد، جدا مى‌كند.

قدامه، در مورد تشبيه، حداكثر استفاده را از مصطلحات منطق كرده و به افتراق و اشتراك و ديگر مصطلحات خاص منطق فراوان اشاره نموده است.

قدامه‌ «*» در تعريف تشبيه گفته است: ٩ تشبيه همانندكردن چيزى است به چيز ديگر. نه از تمام جهات بلكه از يك يا چند جهت متعدد، زيرا اگر همانندى به طور كلى و در تمام جهات باشد و ميان آن دو چيز تغايرى وجود نداشته باشد و آن دو يكسان و متحد باشند، پس دو چيز يك چيز خواهند بود و اطلاق دو چيز بر آنها نادرست است. زيرا تشبيه بايد ميان دو چيزى باشد كه در يك سلسله موضوعات اشتراك و در ديگر چيزها افتراق داشته باشند.

حال كه چنين است پس بهترين تشبيه ميان دو چيز، تشبيهى است كه در صفات و جهات بيشترى اشتراك داشته باشند، به‌گونه‌اى كه با يكديگر نزديك و متحد باشند.

سخن قدامه درباره تشبيه در صفحه ٥٥ نقد الشعر چنين است: التشبيه انما يقع بين شيئين بينهما اشتراك فى معان تعمها و يوصفان بها و افتراق فى اشياء ينفرد كل واحد منهما عن صاحبه بصفتها».

(*) خطيب بغداد (م ٤٦٣ ه) در جلد ٧، صفحه ٢٠٥ تاريخ بغداد، قدامة بن جعفر را يكى از مشايخ كتّاب دانسته و نوشته كه او در هنر نويسندگى و صنعت كتابت، مصنفاتى داشته است.