يكى از كهن‌ترين اشتغالات علمى مسلمانان، بحث در بيان معانى آيات قرآن مجيد و كشف مقصود كلام خدا بوده است. بدين معنا كه از همان قديم، بحث در آيات قرآنى وجود داشته به‌طورى كه برخى در تفسيرهاى خود فقط به نقل روايات و اقوال صحابه و تابعين اكتفا مى‌كردند. متكلّمان سعى كردند كه آيات را بر طبق افكار خود تفسير كنند، فلاسفه نيز آنچه را كه با بحثهاى فلسفى، سازش داشت پذيرفتند و بقيّه را تأويل كردند، متصوّفه هم ظواهر آيات را كنار گذاشتند و يك سلسله مطالب از خود بافتند، در صورتى كه لازم بود علاوه بر توجّه داشتن به باطن آيات، به ظواهر هم توجّه كنند.

فرق مختلف مذهبى هريك بنا به اعتقادات مذهبى خود، قرآن را تفسير كردند. در قرن چهاردهم اهل تسنّن نيز تفاسير فراوانى نوشتند و آيات قرآنى را بنابر اعتقادات خود، توجيه كردند، همان‌طورى كه شيعه اماميّه نيز خط مشى خود را دنبال كرد و در تفاسير هريك اعتقادات مذهبى بخوبى نمايان است. مثلا، در تفسير آلاء الرحمن فى تفسير القرآن شيخ محمد جواد بلاغى نجفى، متوفّى به سال ١٣٥٢ هجرى، اين خط مشى بخوبى مشهود است. «**»

تفسير مزبور، از سوره فاتحه الكتاب آغاز و به آيه:

«وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ

(**) دكتر ذهبى، علاوه بر اين‌كه در جلد دوم ص ٣٦ التفسير و المفسّرون اين عبارت غرض‌آلود را نوشته «و الحقّ ان الشيعة هم الذين حرّفوا و بدّلوا فكثيرا ما يزيدون فى القرآن ما ليس منه ...» و علاوه بر اين‌كه در جلد دوم ص ٤٤ همان كتاب كه «اهمّ كتب التفسير عند الاماميّة الاثنى عشرية» را برمى‌شمارد فقط ١٣ كتاب تفسير براى شيعه برشمرده، از تعصّب براى اين‌كه اشارتى طنزآلود داشته باشد مى‌نويسد:

تفسير «آلاء الرحمن» نجفى به آيه:

«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِنا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ ناراً» (مائده/ ٥٦).

ختم مى‌شود؛ در صورتى كه چنين نيست و تفسير ايشان به آيه:

«وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً» (نساء/ ٥٧). ختم مى‌شود.