در قلمرو بلاغت - علوى مقدم، محمد - الصفحة ٢٥٣
به حركت زمين اشاره شده، ولى نبايد فراموش كرد كه تكيه قرآن بر اخلاق است و هدايت و بهتر زيستن انسانها.
در آغاز همين سوره نمل، قرآن گفته است:
«تِلْكَ آياتُ الْقُرْآنِ وَ كِتابٍ مُبِينٍ. هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُؤْمِنِينَ» (نمل/ ٢- ٣).
البته برخى كه در حسن نيّت آنان هم ترديد وجود ندارد، از روى ايمان محكم مىگويند كه: تمام علوم و اختراعات امروز در قرآن مجيد هست و به آيه:
«... وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ» (انعام/ ٥٩) استناد مىكنند و مىگويند: علم نجوم، زيستشناسى، صنعت استخراج فلزات همه در قرآن هست. ولى بهتر است كه بگوييم قرآن يك كتاب و يك مجموعه قوانين و يك راهنماى زندگى براى انسانهاست، تكيه قرآن بر اخلاق است، يكى از مبادى بزرگ قرآن پس از پرستش خداى يكتا، اخلاق است، اخلاقى كه بر تقوا تكيه دارد و چون بر تقوا تكيه دارد پايههاى اخلاق اسلامى از فولاد استوارتر است. مثلا، اسلام، ملاك شاخصيّت يك فرد را بر تقوا دانسته و گفته است:
«... إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ ...» (حجرات/ ١٣).
بسيارى از مفسّران و قرآنشناسان معاصر، شيوه شيخ طنطاوى را در تفسير نپسنديده و بر او اعتراض كردهاند، همچون شيخ محمود شلتوت كه در مجله الرسالة (سال نهم، شمارههاى ٤٠٧ و ٤٠٨) به اينگونه تفاسير اعتراض كرده و نيز شيخ امين الخولّى و محمد رشيد رضا هم بر اينگونه مفسّران اعتراض كردند و شيوه مفسّرانى را كه به روش امام فخر رازى تفسير بنويسند و در تفسيرشان از علوم رياضى و طبيعى و ديگر مباحث علمى، بحث كنند، نپسنديدند.
شيخ محمد مصطفى مراغى با آنكه زحمات مولّف تفسير الجواهر را ستوده ولى تفسير مزبور مورد قبول ايشان هم واقع نشده است. «*»
(*) بحث رابطه قرآن با علوم، به همينجا ختم نمىشود و درخور يك مقاله و يا رساله جداگانه است كه ان شاء اللّه در آينده در مجله مشكوة طرح خواهد گرديد. م