تَعْتَدُوا ...» «*» بخشى از آيه ٢/ مائده حائز اهميّت مى‌باشد و انسان‌ساز و براى تعالى روح و فكر انسانها، بسيار ضرورى؛ زيرا قرآن گفته است: مسلمان نبايد كينه‌توز باشد و حوادث گذشته را در فكر خود، إحياء كند و درصدد انتقام برآيد و جالب‌تر اينكه در بخش پايانى آيه، براى تكميل دستور قبلى، خدا گفته است:

«... وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‌ وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ، وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ» «**».

طبق اين اصل [- يعنى اصل تعاون‌] يك مسلمان موظّف است كه در كارهاى نيك، تعاون داشته باشد و نه در كارهاى نادرست، نه در اعمال ستمگرانه و ظالمانه.

متأسفانه، اين اصل در جاهليّت قرن بيستم، وجود ندارد، زيرا در مناسبات بين‌المللى، غالبا كشورهاى هم‌پيمان و كشورهايى كه با يكديگر منافع مشترك دارند، در مسائل مهم، به حمايت يكديگر برمى‌خيزند، بدون اينكه اصل عدالت را رعايت كنند و بدون اينكه ظالم و مظلوم را از يكديگر تفكيك كنند و بدون اينكه محقّ و غير محقّ را، تشخيص دهند، در صورتى كه اسلام به تعاونى دستور مى‌دهد و آن نوع از همكارى را مى‌پسندد كه در كارهاى خوب باشد و بر مبناى عدل و نه در كارهاى نادرست و برنامه‌هاى ظالمانه و ستمگرانه، اسلام به تعاونى كه در برنامه‌هاى مفيد باشد دستور مى‌دهد و نه در تعاون بر گناه و تعدى و تجاوز.

و چه خوب است كه اين اصل اسلامى، رعايت شود و جوامع با كسانى كه در

(*) يعنى مبادا به خاطر دشمنى با گروهى [كه شما را در سال حديبيّه‌] از آمدن به مسجد الحرام مانع شدند، وادار به تجاوز و تعدى شويد.

و لا يجرمنكم: اى لا يحملنكم: وادار نكند شما را. فعل «يجرمنّ»، موكد به نون تاكيد است و ريشه آن «جرم» و در آيه، دو مفعول دارد. مفعول اول «كم» و مفعول دوم‌ «أَنْ تَعْتَدُوا».

(**) يعنى: در راه نيكى و تقوى، تعاون داشته باشيد و در راه گناه و تعدى همكارى نكنيد و از خدا بپرهيزيد كه مجازات او شديد است.

براى آگاهى بيشتر از نكات بلاغى و لغوى و نحوى و تفسيرى آيه ٢/ سوره مائده، رجوع شود به: تفسير التبيان، شيخ طوسى، چاپ نجف ج ٣/ ٤١٨ تا ٤٢٨ و تفسير مجمع البيان ج ٣/ ١٥٢ تا ١٥٤ و تفسير جوامع الجامع ج ١/ ٣١٠ و تفسير كشاف زمخشرى ج ١/ ٥٩١ و ٥٩٢ و تفسير صافى چاپ بيروت ٢/ ٤١٨.