معين الدين محمد بن محمود نيشابورى، در تفسير خود، كه بازمانده از قرن ششم هجرى است چه زيبا به زبان فارسى در تفسير عبارت‌ «... وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ» نوشته است‌ ١٨:

«و از من كه خداى شماام بترسيد و از خلاف فرمان من بپرهيزيد اى خداوندان خرد و از جز من، باك مداريد كه هركه خرد دارد، داند كه از عاجز باك نبايد داشت و قادر بر كمال خداوند زمين و آسمانست، جلّ جلاله، پس از وى بايد ترسيد».

مسلمانان مى‌توانند با طرح‌ريزى صحيح، در كنگره عظيم حج، يك برنامه اقتصادى كامل را، پايه‌ريزى كنند و از بيگانگان بى‌نياز گرداند؛ زيرا خداى بزرگ در آيه ١٩٨ سوره بقره گفته است:

«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ».

يعنى: گناهى بر شما نيست كه در حج، از فضل پروردگار خود، برخوردار شويد [در هنگام حج كسب معاش كرده و از منابع اقتصادى حج بهره ببريد؛ زيرا يكى از فلسفه‌هاى حج پى‌ريزى يك طرح اقتصادى اسلامى است‌] و چون از عرفات بازگشتيد در مشعر الحرام، خدا را ياد كنيد و سپاس گزاريد، كه راه را به شما نمود و حال آنكه پيش از آن، شما گمراه بوديد.

اين آيه، يك حكم دوره جاهلى را [گناه بودن دادوستد در ايّام حج‌] لغو كرده و گفته است كه در زمان مراسم حج، دادوستد مانعى ندارد؛ زيرا اسلام مى‌خواهد، در اين كنگره عظيم كه تمام مسلمانان واجب الحجّ دنياى اسلام، در آن گرد مى‌آيند، علاوه بر فلسفه اخلاقى و جنبه‌هاى سياسى و فرهنگى، اين كنگره عظيم طرح‌ريزى يك اقتصادى عمومى را براى جهان اسلام بكند و با همكارى و همفكرى تمام مسلمانان، پايه‌هاى اقتصادى جوامع اسلامى ريخته شود تا با مبادلات تجارى ميان مسلمين، اقتصاد نيرومندى به وجود آيد كه مسلمانان، از بيگانگان بى‌نياز گردند ١٩.

ابن العربى نوشته است‌ ٢٠: سوق عكاظ- مجنّة- ذو المجاز، در جاهليت‌