اِبْنِ حَنَش‌، ابوعبدالله‌ شرف‌الدين‌ محمد بن‌ يحيی‌ بن‌ احمد بن‌ حنش‌ (ح‌ ٦٥٠- ٧١٩ ق‌/ ١٢٥٢- ١٣١٩ م‌)، فقيه‌ و متكلم‌ زيدی‌ يمنی‌. پدر وی‌ يحيی‌ و نيای‌ او احمد بن‌ سلطان‌ حنش‌ از فقيهان‌ يمن‌ بوده‌اند (ابن‌ ابی‌ الرجال‌، ٤/ ٤٠٩). ابن‌حنش‌ نزد پدر خود يحيی‌ بن‌ احمد (د ٦٩٧ ق‌/ ١٢٩٨ م‌) و عبدالله‌ بن‌ علی‌ بن‌ احمد اَكْوع‌ دانش‌ آموخت‌. وی‌ تمايل‌ داشت‌ كه‌ بين‌ اصول‌ و فروع‌ جمع‌ كند و مشكلات‌ علمی‌ را علت‌يابی‌ نموده‌ و تفاوتهای‌ متشابهات‌ را دريابد. ازاين‌رو او را چراغ‌ راهنمای‌ طالبان‌ علم‌ و زبان‌ متكلمان‌ و امام‌ مجتهدان‌ ناميده‌اند (همو، ٤/ ٤٠٩-٤١٠). شوكانی‌ (٢/ ٢٧٧) وی‌ را مردی‌ زاهد و عابد و فصيح‌ و حاضرجواب‌ و ذوفنون‌ دانسته‌ است‌. از شاگردان‌ معروف‌ وی‌ امام‌ مهدی‌ محمود بن‌ مطهر بن‌ يحيی‌ (د ٧٢٩ ق‌/ ١٣٢٩ م‌) از پيشوايان‌ زيديه‌ و مرتضی‌ بن‌ مفضل‌ (ابن‌ ابی‌ الرجال‌، همانجا) و جماعتی‌ ديگر از بزرگان‌ را می‌توان‌ نام‌ (شوكانی‌، همانجا). وفات‌ وی‌ در ظفار واقع‌ شد و در الطفة در كنار قبر پدرش‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (ابن‌ ابی‌ الرجال‌، ٤/ ٤٠٨؛ شوكانی‌، همانجا؛ قس‌: زباره‌، ١/ ٢٢٠).

آثار

١. ياقوتة الغياصة الجامعة لمعانی‌ الخلاصة النافعة بالادلة القاطعة، شرح‌ بر كتاب‌ الخلاصة النافعة احمد بن‌ حسن‌ رصّاص‌ (ابن‌ ابی‌ الرجال‌، ٤/ ٤٠٩) كه‌ گاه‌ با عنوان‌ الانوار المتألقة الساطعة فی‌ تلخيص‌ فوائد الخلاصة النافعة شناخته‌ می‌شود (نک‌ : حبشی‌، ١١٢). نسخه‌هايی‌ از آن‌ در آمبروزيانا (لوفگرن‌، شم‌ ٢٤٧, ٦٤٢, ٧٥٥) و مكتبة الغربية يمن‌ وجود دارد (حبشی‌، همانجا). ٢. التمهيد و التيسير فی‌ تحصيل‌ فوائد التحرير، كه‌ شوكانی‌ (٢/ ٢٧٧) آن‌ را التمهيد و التفسير لفوائد التحرير و بروكلمان‌ آن‌ را التمهيد و التبصير ضبط كرده‌اند (GAL, S, I/ ٦٩٨). نسخه‌ای‌ از جلد دوم‌ اين‌ كتاب‌ در آمبروزيانا موجود است‌ (لوفگرن‌، شم‌ ٥٣)؛ ٣. اليواقيت‌ المضيئة فی‌ غرائب‌ فقه‌ الأئمة الزيدية، نسخۀ آن‌ در جامع‌ الكبير صنعا (رقيحی‌، ٣/ ١٢٤٢) موجود است‌. هيچ‌ كدام‌ از آثار نامبرده‌ تاكنون‌ به‌ چاپ‌ نرسيده‌ است‌.

مآخذ

ابن‌ ابی‌ الرجال‌، احمد بن صالح، مطلع‌ البدور و مجمع‌ البحور، ميكروفيلم‌ دارالكتب‌، شم‌ ٤/ ١٦؛
حبشی‌، عبدالله‌ محمد، مصادر الفكر العربی الاسلامی‌ فی‌ اليمن‌، صنعاء، مركز الدراسات‌ اليمنيّة؛
رقيحی‌، احمد عبدالرزاق‌ و ديگران‌، فهرست‌ مخطوطات‌ مكتبة الجامع‌ الكبير، صنعاء، ١٤٤٠ ق‌/ ١٩٨٤ م‌؛
زباره‌، محمد بن محمد، ائمة اليمن‌، تعز، ١٣٧٢ ق‌/ ١٩٥٢ م‌؛
شوكانی‌، محمد بن عی، البدر الطالع‌، قاهره‌، ١٣٤٨ ق‌/ ١٩٤٩ م‌؛
نيز:

GAL,S;
Löfgren, O. and R. Traini, Catalogue of the Arabic Manuscripts in the Biblioteca Ambrosiana, Vicenza, ١٩٨١.
علی‌ رفيعی‌