اِبْنِ مُسْكان، ابومحمدعبدالله (د قبل از ١٨٣ق / ٧٩٩م)، از راويان امام موسی كاظم (ع). وی در كوفه می‌زيسته و از موالی قبيلۀ عنزه و به نقلی قبيلۀ عجل بوده است (نك‌ : ابن بابويه، «مشيخة»، ٥٨؛ نجاشی، ٢١٤). دربارۀ زندگی او اطلاعات بسيار اندك است . در اينكه وی از اصحاب امام صادق (ع) نيز بوده باشد، اختلاف وجود دارد، چنانكه از طرفی به نقل عياشی از يونس بن عبدالرحمن، صحابی امام كاظم (ع)، با اينكه ابن مسكان ناقل بسياری از سخنان امام صادق (ع) بوده، تنها يك حديث از ايشان استماع نموده است (نک‌ : طوسی، اختيار، ٣٨٢-٣٨٣). نجاشی (همانجا) نيز روايت وی از امام صادق (ع) را محرز ندانسته و تنها وی را از راويان امام كاظم (ع) شمرده است. در حالی كه ابن فضّال (نك‌ : ابن ماكولا، ٧ / ٢٥٧)، برقی (رجال، ٢٢) و طوسی (رجال، ٢٦٤) او را در شمار اصحاب امام صادق (ع) آورده‌اند و در منابع حديثی اماميه موارد زيادی روايت ابن مسكان از آن امام ديده می‌شود كه در برخی به مستقيم بودن روايت تصريح شده است (به عنوان نمونه، نك‌ : ابن بابويه، التوحيد، ١٣٧). به هر حال آنچه دربارۀ ابن مسكان مسلم است، توثيق وی از جانب رجال شناسان امامی و برشمردن او در ميان اصحاب اجماع است (طوسی، اختيار، ٣٧٥، فهرست، ١٩٦؛ نجاشی، همانجا). او از مشايخ بسياری روايت كرده كه از آن ميان ابوبصير ليث مرادی، زرارة بن اعين، جابربن يزيد جُعفی، بُريد بن معاويۀ عجلی، هشام بن سالم جواليقی، ابان بن تغلب، محمد بن مسلم، ابن ابی يعفور و محمد بن علی حلبی را می‌توان ذكر كرد (ابن بسطام، ٥٥؛ فرات، ١٦٥؛ كلينی، ٦ / ١٤٣؛ طوسی، اختيار، ٣٣٠، تهذيب، ٢ / ١٦٨، ١٧٤، ٢٤٥، ٧ / ٤١). در شمار راويان وی نيز بايد از صفوان بن يحيی، يونس بن عبدالرحمن، محمد بن سنان، حمّاد بن عيسی، حمّاد بن عثمان، ايوب بن نوح، جميل بن دراج، حسن بن علی بن فضّال، حسن بن محبوب و ابن ابی عمير ياد كرد (برقی، المحاسن، ١٤٥؛ كلينی، ٧ / ١٤٤؛ ابن بابويه، التوحيد، ٣٥٢، علل، ٣٧٧، كمال الدين، ١ / ٢٦٢؛ نجاشی، همانجا؛ طوسی، تهذيب، ١ / ٣٠٧، ٢ / ١٧٤، ٢٨٥، ٨ / ٣٩). نجاشی (همانجا) از آثار وی كتاب فی الامامة و كتاب فی الحلال و الحرام را بر شمرده و تصريح كرده كه بيشتر مطالب اثر اخير برگرفته از روايات استادش محمد بن علی حلبی بوده است. به گفتۀ همو (ص ٢١٥) ابن مسكان در روزگار امامت امام كاظم (ع) (د ١٨٣ق) درگذشته است.

مآخذ

ابن بابويه، محمدبن علی، التوحيد، به كوشش هاشم حسينی تهرانی، تهران، ١٣٨٧ق؛
همو، علل الشرائع، نجف، ١٣٨٥ق / ١٩٦٦م؛
همو، كمال الدين، به كوشش علی اكبر غفاری، تهران، ١٣٩٠ق؛
همو، «مشيخة»، فقيه من لايحضره الفقيه، به كوشش حسن موسوی خرسان، نجف، ١٣٧٧ق، ج ٤؛
ابن بسطام، عبدالله و حسين، طب الائمة، نجف، ١٣٨٥ق / ١٩٦٥م؛
ابن ماكولا، علی بن هبةالله، الاكمال، بيروت، نشر محمد امين دمج؛
برقی، احمدبن محمد، الرجال، به كوشش جلال الدين، محدث، تهران، ١٣٤٢ش؛
همو، المحاسن، به كوشش جلال الدين، محدث، تهران، ١٣٧٠ق؛
طوسی، محمدبن حسن، اختيار معرفة الرجال، به كوشش حسن مصطفوی، مشهد، ١٣٤٨ش؛
همو، تهذيب الاحكام، به كوشش حسن موسوی خرسان، تهران، ١٣٩٠ق؛
همو، رجال، به كوشش محمد صادق بحرالعلوم، نجف، ١٣٨١ق / ١٩٦١م؛
همو، فهرست، به كوشش محمود راميار، مشهد، ١٣٥١ش؛
فرات بن ابراهيم كوفی، تفسير، نجف، ١٣٥٤ق؛
كلينی، محمدبن یعقوب، الكافی، به كوشش علی اكبر غفاری، تهران، ١٣٨٨ق؛
نجاشی، احمدبن علی، الرجال، به كوشش موسی شبيری زنجانی، قم، ١٤٠٧ق .

محمد انصاری