اِبْنِ حَبيب‌، شرف‌الدين‌ بن‌ عبدالقادر بن‌ بركات‌ بن‌ ابراهيم‌ (د پس‌ از ١٠٠٥ ق‌/ ١٥٩٧ م‌)، فقيه‌ حنفی‌، مفسر، نحوی‌ از مردم‌ غزّه‌ (در جنوب‌ فلسطين‌).
از زندگی‌ وی‌ اطلاع‌ چندانی‌ در دست‌ نيست‌. تنها مطلبی‌ كه‌ دربارۀ او نقل‌ كرده‌اند تبادل‌ نامه‌های‌ علمی‌ يا شيخ‌ حسن‌ بورينی‌ (د ١٠٢٤ ق‌/ ١٦١٥ م‌) است‌ كه‌ در نامه‌ای‌ از ابن‌ حبيب‌ راجع‌ به‌ نكته‌ای‌ در تفسير ابوالسعود بن‌ محمد عمادی‌ مفتی‌ قسطنطنيه‌ بر آيۀ ١٦ سورۀ فرقان‌ سؤال‌ كرد و ابن‌ حبيب‌ در پاسخ‌ آن‌ رساله‌ای‌ به‌ نام‌ ارواء الصادی‌ فی‌ الجواب‌ عن‌ ابی‌ السعود العمادی‌ نوشت‌. بورينی‌ در آن‌ تأمل‌ كرد، پاره‌ای‌ از جواب‌ را ستود و برخی‌ ديگر را رد نمود و نظرات‌ خود را در يك‌ رساله‌ برای‌ ابن‌حبيب‌ ارسال‌ داشت‌. آنگاه‌ شرف‌الدين‌ رسالۀ ديگری‌ موسوم‌ به‌ الارج‌ العبهری‌ و الجادی‌ فی‌ الدفع‌ عن‌ ارواء الصادی‌ در جواب‌ ايراد بورينی‌ و شرح‌ بيشتر گفتار ابوالسعود نوشت‌ و اين‌ سه رساله‌ را به‌ ترتيب‌ زمان‌ نگارش‌ در يك‌ كتاب‌ گرد آورد و نامش‌ را محاسن‌ الفضائل‌ بجمع‌ الرسائل‌ نهاد (محبی‌، ٢/ ٢٢٣، ٢٢٤).
تاريخ‌ درگذشت‌ ابن‌ حبيب‌ معلوم‌ نيست‌، ليكن‌ از تاريخ‌ اتمام‌ تعليقه‌اش‌ بر كتاب‌ الاشباه‌ و النظائر چنين‌ برمی‌آيد كه‌ تا سال‌ ١٠٠٥ ق‌ زنده‌ بوده‌ است‌.
آثار او عبارتند از: ١. تحرير الافكار فی‌ مسألة الاقرار كه‌ در كتابخانۀ ظاهريۀ دمشق‌ موجود است‌ (نک‌ : زركلی‌، ٧/ ١٦١)؛ ٢. تنوير البصائر در علم‌ اصول‌ كه‌ حاشيه‌ای‌ است‌ بر الاشياء و النظائر، تأليف‌ ابن‌ نُجيم‌ (حاجی‌ خليفه‌، ١/ ٩٩)ا از اين‌ اثر نسخه‌هايی‌ در كتابخانه‌های‌ خديويه‌ (٣/ ٢٩، ٣٠)، تيموريه‌ (٤/ ١٥٤)، ظاهريه‌ (نک‌ : زركلی‌، همانجا) موجود است‌؛ ٣. رسالة فی‌ عصمة الانبياء كه‌ نسخه‌ای‌ از آن‌ در كتابخانۀ قليچ‌ علی‌ پاشا (تركيه‌) وجود دارد (GAL, S, II/ ٤٢٩)؛ ٤. قواطع‌ البرهان‌ فی‌ توجيه‌ مسألة قاضی‌ خان‌ كه‌ نسخه‌ای‌ از آن‌ در كتابخانۀ بريل‌ (شم‌ (١٠)٦٢٢) نگهداری‌ می‌شود (هوتسما، ١٣٠). گويا او تحريراتی‌ بر كتاب‌ دُرّر و غُرّر در علم‌ فقه‌ (محبی‌، ٢/ ٢٢٣) نيز داشته‌ است‌.

مآخذ

تيموريه‌، فهرست‌؛
حاجی‌ خليفه‌، كشف‌ الظنون‌، استانبول‌، ١٩٤١ م‌؛
خديويه‌، فهرست‌؛
زركلی‌، خيرالدين‌، الاعلام‌، بيروت‌، ١٩٨٦ م‌؛
محبی‌، محمد امين‌، خلاصة الاثر، قاهره‌، ١٢٨٤ ق‌/ ١٨٦٧ م‌؛
نيز:

GAL, S;
Houtsman, M., Catalogue d’une Collection de Manuscrits arabes et turcs, Leiden, ١٩٨٨.
احمد بادكوبه‌ هزاوه‌