دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٩٣ - آفاقی
آفاقی
نویسنده (ها) :
محمد آصف فکرت
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٨ آبان ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آفاقی، اصطلاح فقهی مربوط به حج (منسوب به آفاق، جمع افق: آنچه از اطراف زمین ظاهر است) به معنی کسانی که از خارج مواقیت به حرم آیند. در کتب فقهی، آفاقی در برابر اهل مکه آمده و این اصطلاح بیشتر در فقه اهل سنت به کار رفته است (غزالی ١١٣؛ سرخسی، ٣ / ١٦٧). در فقه شیعه، متأخران این اصطلاح را بهکار بردهاند (یزدی، ٥١٦)، آفاقی از میقات معینی احرام میبندد، ولی منزل کسی که از این میقاتها به حرم نزدیکتر باشد، میقات اوست (مفید، ٦٢). میقات آفاقیان برحسب اختلاف جهاتی که از آن به سوی حرم میآیند فرق میکند.
ذکر میقات آفاقیان در منابع شیعه: میقات کسانی که از سوی مدینه میآیند مسجد شجره (ذوالحُلَیفة)؛ میقات کسانی که از سوی عراق میآیند بطنالعقیق که اول آن مسلخ، وسط آن غَمره و آخرش ذاتِ عِرق است؛ میقات کسانی که از سوی شام میآیند جُحفه (مَهْیَعه)؛ میقات کسانی که از سوی طائف میآیند قرنالمنازل؛ و میقات کسانی که از سوی یمن یَلَمْلَم است. همچنان میقات راهیان از طرف مدینه را در حال اضطرار و ضرورت جُحفه گفتهاند (همانجا؛ محقق محلی، ٢٤١).
در منابع اهل سنت مواقیت آفاقیان به ترتیب زیر آمده است: میقات کسانی که از سوی مدینه میآیند ذوالحلیفة؛ میقات راهیان از سوی شام، جحفه؛ میقات آیندگان از نجد، قرن؛ میقات آنان که از یمن میآیند، یلملم؛ و میقات کسانی که از مشرق میآیند، ذات عِرق است (غزالی، ١١٣). در مورد خصوصیات فقهی و مناسک حجاج آفاقی و اهل مکه به «حج» رجوع کنید.
مآخذ
حکیم، محسن، مستمسک، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ١٣٩١ق، ١١ / ٢٩٠؛
سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، قاهره، ١٣٢٤ق، ج ٣؛
غزالی، محمد، الوجیز فی مذهب الامام الشافعی، بیروت، دارالمعرفة، ١٩٧٩م؛
محقق حلی. جعفر بن حسن، شرائعالاسلام، نجف، منشورات علمی، ١٩٦٩م؛
مفید، محمد بن محمد، المقنع فیالفقه، تهران، ١٢٧٦ق؛
یزدی، محمدکاظم، العروةالوثقیٰ، تهران، اسلامیه، ١٣٧١ق.
محمدآصف فکرت