اَبوطاهِرِ مُلْتانی، فقیه حنفی هندی (سده‌های ٩ و ١٠ ق / ١٥ و ١٦ م). وی مؤلف عمدة الاسلام به زبان فارسی است. در نسخه‌های كتاب نام پدر مؤلف كمال و گاه نام خود او عبدالعزیز آمده است (مثلاً نك‌ : آستان، ٢ / ٨٨؛ حاجی‌ خلیفه، ٢ / ١١٦٥؛ دانش‌پژوه، فهرستواره، ٦٦). زمان حیات وی به درستی معلوم نیست، اما نسخه‌ای از عمدة الاسلام مورخ ٩٢٤ ق وجود داشته كه در تخمین تألیف به كار می‌آید (نک‌ : تسبیحی، ٢ / ٣١٨- ٣١٩). ایوانف تألیف كتاب را در اواخر سدۀ ٩ ق / ١٥ م تخمین زده است (ایوانف، شم‌ ‌٩٩٧؛ قس: ظهورالدین، ٣ / ٣٧٤، كه بدون هیچ‌گونه دلیل، مؤلف را از سدۀ ١٢ ق دانسته است). این كتاب دربارۀ توحید، نماز، روزه، زكات و حج است كه مؤلف آنها را پنج بنای اسلام شمرده است. وی از هفتاد و چند مأخذ از پیشینیان این نامها برای شناخت كتب فقهی بسیار سودمند است و احتمال دارد كه بسیاری از این كتب باقی نمانده باشد.
بسیاری از این كتب امروزه در دست نباشد.
این اثر در قلمرو فقه حنفی بسیار رایج بوده و نسخه‌های فراوانی از آن در كتابخانه‌های جهان یافت می‌شود؛ از آن جمله نسخه‌های كتابخانه‌های گنج بخش (منزوی،‌٤ / ٢٢٥٤-٢٢٥٦)، بوهار (رضوی، شم‌ ‌١٤٠(٤))، سپهسالار تهران (دانش‌پژوه، فهرست كتابخانۀ ... ، ٥ / ٣٣٢)، وزیری یزد (شیروانی، ٤ / ١١٤٩)، ملی پاریس (بلوشه، شم‌ ‌٥٥)، برلین (پرچ، IV / ٢٤١) و موزۀ توپكایی استانبول (TS،‌ شم‌ ‌٩٢٤(١)؛ نیز نك‌ : دانش‌پژوه، فهرستواره، ٦٦- ٦٧؛ همو، فهرست كتابهای ... ، ١ / ١٠٩-١١٠).
عبدالرحمن بن یوسف آق‌سرایی در ٩٥٠ ق / ١٥٤٣ م این كتاب را با عنوان عماد الاسلام به تركی برگرداند (نک‌ : حاجی خلیفه، همانجا) كه نسخۀ خطی این ترجمه در كتابخانۀ دانشگاه لوس آنجلس موجود است (مركزی، ١١ و‌١٢ / ٥٢١). در ضمن چندین ترجمه از عمدة الاسلام به زبان ازبكی نیز صورت گرفته كه عاری از تصرف در متن نیست و نسخه‌های خطی آن در تاشكند موجود است (اورونبایف، شم‌ ‌٥٥٣٩-٥٥٤٢). گفتنی است كه كتاب ملتقط الخطاب و تذكرۀ واقعات كه در برخی فهارس به ابوطاهر منسوب داشته‌اند (منزوی، ٤ / ٢٣٠٩؛ دانش‌پژوه، فهرستواره، ٦٦)، همان كتاب عمدةالاسلام است.

مآخذ

آستان قدس، فهرست؛
تسبیحی، محمد حسین، فهرست نسخه‌های خطی كتابخانۀ گنج بخش، اسلام‌آباد، ١٣٩٤ ق / ١٩٧٤ م؛
حاجی خلیفه، كشف؛
دانش‌پژوه، محمدتقی، فهرستوارۀ فقه هزار و پانصد سالۀ اسلامی، تهران، ١٣٦٧ ش؛
دانش‌پژوه، محمدتقی و بهاءالدین علمی انوری، فهرست كتابهای خطی كتابخانۀ مجلس سنا، تهران، ١٣٥٩ ق؛
دانش‌پژوه، محمدتقی و علینقی منزوی، فهرست كتابخانۀ سپهسالار، ‌تهران، ١٣٥٦ ش / ١٩٧٧ م؛
شیروانی، محمد، فهرست نسخه‌های خطی كتابخانۀ وزیری یزد، تهران، ١٣٥٠ ش؛
ظهورالدین احمد، پاكستان مین فارسی ادب، لاهور، ١٩٧٧ م؛
مركزی، خطی؛
منزوی، احمد، فهرست نسخه‌های خطی كتابخانۀ گنج‌بخش، اسلام‌آباد، ١٣٥٠ ش؛
نیز:

Blochet, E., Catalogue des manuscrits persans, Paris, ١٩٥٠;
Ivanow, W., Concise Descriptive Catalogue of the Persian Manuscripts in the Collection of the Asiatic Society of Bengal, Calcutta, ١٩٢٨;
Pertsch, W., Die Handschriften-Verzeichnisse der königlichen Bibliothek zu Berlin, Berlin, ١٨٨٨;
Raḍavî, M. Q. H. & M. ʿAbd-ul-Muqtadir, Catalogue of the persian Manuscripts in the Bûhâr Library, Calcutta, ١٩٢١;
TS (Farsça);
Urunbaev, A. & L. M. Epifanova, Sobranie vostochnykh rukopiseĭ akademii nauk Uzbekskoĭ SSR, Tashkent, ١٩٠١.

بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث