دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٨٤ - آرندونک
آرندونک
نویسنده (ها) :
مجدالدین کیوانی
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٩ آبان ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آرِنْدونْک، کورنلیسفان (١٨٨١-١٩٤٦م) اسلامشناس هلندی، متخصص در تاریخ زیدیه و یکی از نویسندگان دایرةالمعارف اسلام.
زندگی
آرندونک تحصیلات دانشگاهی را در رشتۀ زبان عربی و تاریخ و معارف اسلامی در دانشگاه لیدن دنبال کرد. در ١٩١٩م با گذراندن پایاننامهای با عنوان «آغاز امامت زیدیان در یمن»، به راهنمایی اسنوک هورگرونیه، به دریافت درجۀ دکتری در زبان و ادبیات سامی نائل آمد. وی برای فراهم آوردن مطالب پایاننامۀ خود مدتی را در لندن سپری کرد. پس از فراغت از تحصیل، عهدهدار بخش نسخههای خطی و کتابهای شرقی کتابخانۀ دانشگاه لیدن گردید و سرانجام به استادی زبان و معارف عربی همین دانشگاه برگزیده شد.
آثار
آرندونک در همۀ عمر بیش از یک کتاب عمده ننوشت. آثار دیگر او شامل شماری مقاله در شرح پارهای اصطلاحات اسلامی و گزارش زندگی تنی چند از نویسندگان و دانشمندان اسلامی است. نزدیک به همۀ این مقالات در چاپ اول دایرةالمعارف اسلام منتشر شده است. آثار وی اینهاست: ١. آغاز امامت زیدیه در یمن ٣، لیدن، ١٩١٩، بررسی و تحلیلی تاریخی از پیدایش و گسترش فرقۀ دینی ـ سیاسی زیدیه (معتقدان به امامت زیدبن علیبن حسینبن علیبن ابیطالب) در یمن. این کتاب را میتوان بزرگترین و گستردهترین کار آرندونک دانست که در نگارش آن از تنها نسخۀ خطی سیرةالهادی تألیف علیبن محمدبن عبیدالله عباسی علوی (د ٢٨٥ق / ٨٩٨ م) که آن زمان در موزۀ بریتانیا بوده، بهرۀ فراوان جسته است. این کار آرندونک همواره برای علاقهمندان به پژوهش در تاریخ عرب و آیین اسلام منبع سودمندی بوده است. ارزش آن به اندازهای بود که در همان سال نگارش جزو سلسله انتشارات دخویه چاپ و منتشر گردید. ژاک ریکمن کتاب آرندونک را از زبان هلندی به فرانسوی برگردانید که در ١٩٦٠م به همت همان بنیاد دخویه منتشر شد: ٢. «آیین آشنایی با جادو در عربستان جنوبی»، «بزرگداشت نامۀ براون»، ١٩٢٢؛ ٣. «ابن حجر هیتمی»، دایرةالمعارف اسلام، شرح حال ابوالعباس احمد بن محمد بن محمد بن علی بن حجر شهابالدین هیتمی سعدی، عالم بلندآوازۀ مصری و فقیه پراثر شافعی (د ٩٧٤ق / ١٥٦٧م) و نویسندۀ تفسیر معروفی به نام تحفةالمحتاج لشرحالمنهاج؛ ٤. «ابن حزم»، دایرةالمعارف اسلام، در معرفی ابو محمد علی بن احمد بن سعید، فقیه و شاعر معروف عرب اندلسینژاد (د ٤٥٦ق / ١٠٦٤م) نویسندۀ طوقالحمامة والفِصَل؛ ٥. «ابنحوقل»، دایرةالمعارف اسلام، شرح کوتاهی از زندگی و کارهای ابوالقاسم بن علی نصیبی، جغرافیدان عرب نیمۀ دوم سدۀ ٤ق / ١٠م و نویسندۀ المسالک والممالک یا صورةالارض؛ ٦. «ابن خالویه، بررسی احوال ابوعبدالله حسین بن احمد بن حمدان همدانی، نحوی و لغوی مشهور (د ٣٧٠ق / ٩٨٠م) نویسندۀ کتاب لَیْسَ و شرح مقصورة ابن دُرید؛ ٧. «ابن خرداذبه»، دایرةالمعارف اسلام، شرح احوال ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله، جغرافیدان ایرانینژاد سدۀ ٣ق / ٩م، نویسندۀ المسالک والممالک؛ ٨. «ابن دُمَیْنَه»، دایرةالمعارف اسلام، زندگینامۀ کوتاهی از عبدالله بن عبیدالله بن احمد ابوالسّری (د. ح. ١٢٩ق / ٧٤٧م)، از شعرای اواخر عهد اموی و اوایل خلافت عباسیان؛ ٩. «ابن دَیْبَع»، دایرةالمعارف اسلام، معرفی ابوعبدالله عبدالرحمان بن علی وجیهالدین شیبانی زَبیدی، عالم دینی و مورخ یمنی (د ٩٤٤ق / ١٥٣٧م) صاحب بُغْیَةالمستفید فی اخبار مدینة زبید، در تاریخ یمن، و آثاری دیگر؛ ١٠. «ابن رُسته»، دایرةالمعارف اسلام، شرح حال و آثار ابوعلی احمد بن عمر، عالم ایرانینژاد عرب در نیمۀ دوم سدۀ ٣ق / ٩-١٠م، نویسندۀ الاعلاق النفیسة، در تاریخ و جغرافیا و پارهای موضوعات دیگر؛ ١١. «حاتمطائی» دایرةالمعارف اسلام، گزارش احوال ابوسفّانه حاتم بن عبدالله بن سعد طائی، شاعر عرب در سدۀ اول پیش از هجرت / نیمۀ دوم سدۀ ٦م، ضربالمثل در گشادهدستی و میهماننوازی؛ ١٢. مقالات «اخلاص»، «شریف»، «فتوّت»، «قصاص» و «کنیسه»، دایرةالمعارف اسلام (مقالۀ «اخلاص» تنها در چاپ اول آمده است).
مآخذ
دائرةالمعارف الاسلامیة؛
عقیقی، نجیب، المستشرقون، ٢ / ٦٧١-٦٧٢؛
نیز:
Arendonk. C. Van, Les Debuts de L'Imamat Zaidite au Yemen, tra. Jacques Ryckmans, Leiden ١٩٦٠, pp. V-VII, XII;
London University, Library Catalogue of the School of Oriental and African Studies, Massachusetts, ١٩٦٣, I / ٤٤٨;
Pearson, J. D., Index Islamicus (١٩٠٦-١٩٥٥), p. ٢٨٦.
مجدالدین کیوانی