بِرْماوی، ابوعبدالله شمس‌الدین محمد بن عبدالدائم بن موسى (ذیقعدۀ ٧٦٣-١٢ جمادی‌الآخر ٨٣١/ سپتامبر ١٣٦٢-٢٩ مارس ١٤٢٨)، فقیه و محدث شافعی اهل عسقلان. او از نوجوانی به حفظ قرآن و آموختن فقه و حدیث پرداخت و نزد استادان بزرگ آن عصر به استماع مشغول گشت و در فقه و اصول و نحو و حدیث از سرآمدان روزگار خود شد. از جملۀ مشهورترین استادان او می‌توان به ابراهیم بن اسحاق آمدی، عبدالرحمان بن علی قاری، برهان‌الدین ابن جماعه، مجدالدین برماوی، بدرالدین زرکشی، سراج‌الدینی بُلقینی، سراج الدین ابن مُلَقَّن و زین الدین عراقی اشاره کرد (ابن قاضی شهبه، ٤/ ١٠١؛ ابن حجر، ٨/ ١٦٢؛ سخاوی، ٧/ ٢٨١؛ نعیمی، ١/ ٢٠٢).
برماوی از جانب ابن ابی البقا و سپس از جانب جلال الدین بلقینی و اِخنایی نیابت قضا یافت، اما پس از مدتی از آن کناره گرفت (ابن‌حجر، سخاوی، همانجاها). تا آنکه در ٨٢١ق/ ١٤١٨م نجم‌الدین ابن حجّی از همدرسان او، وی را به دمشق فراخواند و وظیفۀ نیابت خطابه و حکم را در دارالعدل به جای شهاب‌الدین غزی به او سپرد و چندی بعد نیز تدریس و نظارت مدرسۀ رواحیه را به جای برهان‌الدین ابن خطیب عذراء، همچنین تدریس و نظارت مدرسۀ امینیه را به جای عزالدین حُسبانی بدو واگذارد (ابن‌حجر، ٨/ ١٦٤؛ سخاوی، همانجا). در ٨٢٦ق فرزند برماوی، محمد ــ که گفته‌اند: در علم و فضل دستی داشت ــ درگذشت و او دلخسته، از دمشق راهی مصر شد. برماوی در ٨٢٨ق آهنگ حج کرد و تا ٨٣٠ق/ ١٤٢٧م در آن دیار مجاور بود؛ چون از سفر باز آمد، تدریس و نظارت مدرسۀ صلاحیۀ بیت المقدس به وی سپرده شد و او تا پایان عمر در همان دیار و برهمان منصب باقی ماند (ابن‌حجر، ٨/ ١٦٢-١٦٤؛ علیمی، ٢/ ١١٢؛ نعیمی، همانجا).
برماوی شاگردان بسیاری پرورد که از جملۀ مهم‌ترین آنان می‌توان جلال‌الدین مَحلّی و شرف‌الدین مُناوی را نام برد (سخاوی، ٧/ ٢٨٢؛ شوکانی ، ٢/ ١٨١). وی سرانجام در بیت‌المقدس درگذشت و در مامِلا به خاک سپرده شد (ابن عماد، ٧/ ١٩٧-١٩٨؛ شوکانی، همانجا). برماوی را به دانش بسیار، نظم، همت بلند، خوش‌خلقی، وقار و فروتنی ستوده‌اند (ابن حجر، ٨/ ١٦٢؛ سخاوی، ٧/ ٢٨١). ابن قاضی شهبه دانش او در نحو و حدیث و اصول رابرتر از آگاهیش برفقه دانسته است (٤/ ١٠٢).

آثار

آثار برجای ماندۀ برماوی اینهاست: ١. آباء النبی(ص) (یا اسماء اجداد النبی)، که نسخۀ خطی آن در کتابخانۀ ظاهریۀ دمشق موجود است (ظاهریه، تاریخ، عش، ١/ ٧٧، مجامیع، ٦٣٦). ٢. شرح الصدوربشرح شواهد الشذور (یا ... زوائد الشذور)، در تکمیل شرح شذور الذهب ابن هشام در نحو که نسخه‌هایی از آن در اسکندریه، قونیه و دمشق موجود است (ﻧﻜ : GAL, S, III/ ١٢٤٩؛ ظاهریه، نحو، ٣٠٣-٣٠٥). ٣. الفوائد السنیة، شرح کتاب النبذة الالفیه از خود مؤلف که نسخه‌های آن در دارالکتب قاهره (خدیویه، ٢/ ٢٥٦)، مجموعۀ گرت پرتستون (حتى، ﺷﻤ ١٦٤٧)، ایندیا آفیس (لِوی، فقه، ﺷﻤ ١٤٨٧)، گوتا (پرچ، ﺷﻤ ٩٢٨) و بریل (GAL, S, II/ ١١٣) یافت می‌شود. ٤. اللامع الصبیح علی الجامع الصحیح، که شرحی است بر صحیح بخاری (ابن قاضی شهبه، ٤/ ١٠٣) و نسخه‌هایی از آن در کتابخانه‌های نور عثمانیه و ایاصوفیه موجود است (GAL, I/ ١٦٥). ٥. مجلس فی الکلام على قوله تعالى: اِنَّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللّٰه...، که نسخۀ خطی آن در کتابخانۀ ظاهریه موجود است (ظاهریه، همانجا). ٦. المقدمة الشافیة فی علمی العروض و القافیة، که نسخۀ خطی آن در همان کتابخانه هست (همان، ٦٣٥). ٧. النبذة الالفیة فی الاصول الفقهیة (یا النبذة الزکیة فی القواعد الاصلیة)، منظومه‌ای در اصول فقه (برای تداول، ﻧﻜ : بصروی، ٩٥؛ عیدروس، ١٣٥؛ حاجی‌خلیفه، ١/ ١٥٧)، که نسخه‌هایی از آن در کتابخانه‌های متعدد موجود است (آلوارت، ﺷﻤ ٤٤١٤؛ خدیویه، ٢/ ٢٦٧؛ تیموریه، ٤/ ١٨٥؛ GAL, II/ ١١٨). رساله‌هایی کوچک نیز در شرح برخی احادیث از او باقی مانده است (ﻧﻜ : ظاهریه، همان، ٦٣٧؛ برای آثار یافت نشده، ﻧﻜ : ابن‌قاضی شهبه، همانجا؛ سخاوی، ٧/ ٢٨١-٢٨٢؛ حاجی‌خلیفه، ٢/ ٩٥٨-٩٥٩، ١١٧، ١٥٦١، ١٨٨١).

مآخذ

ابن حجرعسقلانی، انباءالغمر، حیدرآباد دکن، ١٣٩٥ق/ ١٩٧٥م؛
ابن عماد، عبدالحی، شذرات الذهب، بیروت، دارالفکر؛
ابن قاضی شهبه، ابوبکر، طبقات الشافعیة، به کوشش عبدالله انیس طباع، بیروت، ١٤٠٧ق/ ١٩٨٧م؛
بصروی، علی، تاریخ، به کوشش اکرم حسن علبی، دمشق، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٨م؛
تیوریه، فهرست؛
حاجی خلیفه، کشف؛
خدیویه، فهرست؛
سخاوی، محمد، الضوء اللامع، قاهره، ١٣٥٤ق؛
شوکانی، محمد، البدر الطالع، قاهره، ١٣٤٨ق؛
ظاهریه، خطی؛
علیمی، عبدالرحمان، الانس الجلیل بتاریخ القدس و الخلیل، عمان، ١٩٧٣م؛
عیدروس، عبدالقادر، النور السافر، بیروت، ١٤٠٥ق/ ١٩٨٥م؛
نعیمی، عبدالقادر، الدراس فی تاریخ المدارس، به کوشش جعفر حسنی، دمشق، ١٣٦٧ق/ ١٩٤٨م؛
نیز:

Ahlwardt;
GAL;
GAL, S;
Hitti, Ph.k. et al., Descriptive Catalog of the Garrett Collection of Arabic Manuscripts, Princeton, ١٩٣٨;
Levy, R., Catalouge of the Arabic Manuscripts in the Libraray of the India Office, London ١٩٣٧;
Pertsch.
کیانوش صدیق