اِبْنِ عُبْدون، ابوعبدالله احمدبن عبدالواحد بن احمد بزاز (د ٤٢٣ق / ١٠٣٢م)، فقیه و محدث امامی. وی به ابن حاشر نیز شهرت دارد (نک‌ : طوسی، رجال، ٤٥٠؛ قس: ابن حجر، ١ / ٣٩٢). از جزئیات زندگی او اطلاع چندانی در دست نیست. در مورد اوایل تحصیل او این مقدار می‌دانیم که در ٣٤٨ق / ٩٥٩م با ابن زبیر قُرَشی ملاقات داشته و از وی بهره برده است (نجاشی، ١٢، ٨٧). با توجه به برخی گزارشهای پراکنده‌ای که از حضور وی در بغداد رسیده (نک‌ : همو، ٦٤؛ طوسی، الفهرست، ٥٢؛ ابن ماکولا، ٢ / ٢٩٤؛ عمادالدین طبری، ٨٦؛ جامع الاخبار، ٣٥) و با توجه به اینکه غالب مشایخ و راویان او بغدادی بوده‌اند، می‌توان حدس زد که بخش عمده‌ای از عمر خویش را در آنجا سپری کرده است. به گفتۀ ابن ماکولا (همانجا)، ابن عبدون برای استماع حدیث به نقاط مختلفی سفر کرده که از آن میان حضور وی در تِنّیس (از شهرهای مصر) و استماع کتاب کافی کلینی در آنجا قابل ذکر است. (نیز نک‌ : طوسی، «مشیخة»، ٢٩؛ قس: الفهرست، ١٣٦). از مشایخ وی می‌توان ابوغالب زُراری، ابوبکر دوری، ابن قولویه قمی، ابن داوود قمی، ابوالفرج اصفهانی، ابن جعابی، ابن جنید اسکافی، ابن حمزۀ طبری، ابوطالب انباری، سهل بن احمد دیباجی، دعلج بن احمد سجستانی و ابوالمفضل شیبانی را نام برد (نجاشی، ٦٢، ١٨٦، جم‌؛ طوسی، الغیبة، ٢١، الفهرست، ٢٢، ٤٢-٤٣؛ جم‌، «مشیخة»، جم‌؛ ابن ماکولا، ٢ / ٢٩٣-٢٩٤).
از راویان او نیز نجاشی، شیخ طوسی، ابن غضائری و جعفربن محمد دوریستی شایان ذکرند (نجاشی، ٨٧، ٢٥٨-٢٥٩، جم‌، طوسی، رجال، ٤٥٠؛ عمادالدین طبری، همانجا؛ تستری ٢٠: به نقل از رجال منسوب به ابن غضائری). گفتنی است که نجاشی (ص ٨٧) در باب توثیق یا تضعیف وی سخنی نگفته و طوسی (همانجا) نیز تنها او را به کثرت استماع و روایت حدیث وصف کرده است. به گفتۀ نجاشی (ص ٨٧) ابن عبدون علاوه بر فقه و حدیث در ادبیات نیز تبحر داشته و آن را نزد استادان بنام عصر خود فراگرفته بوده است. آثاری همچون اخبار السید بن محمد (سید اسماعیل حمیری)، تاریخ، تفسیر خطبة فاطمة علیها السلام، عمل الجمعة و الحدیثین المختلفین، به ابن عبدون نسبت داده شده (همانجا) که امروزه نشانی از آنها در دست نیست. همچنین ابن ماکولا (٢ / ٢٩٤) از کتاب فهرست وی یاد کرده و افزوده است که نسخه‌ای از آن را دیده که مفصل نیز بوده است. این کتاب مورد استفادۀ طوسی در الفهرست (صص ٥، ١٣٣، جم‌ ) و نجاشی در رجال (صص ١١٠، ١٣٨، جم‌ ) قرار گرفته است. طوسی در امالی (٢ / ٢٨٣-٢٩١) مجموعه‌ای از احادیث ابن عبدون را نقل کرده، اما روشن نیست آنها را از کدامین اثر وی برگرفته بوده است. نیز ابن شهر آشوب در مناقب (٢ / ١١١؛ قس: همان، ١ / ١٢، ٤ / ٥٧)، از یکی از آثار ابن عبدون استفاده کرده است که عنوان آن دانسته نیست. کتابی با عنوان آداب الحکماء نیز به وی نسبت داده شده است (نک‌ : بغدادی، ١ / ٧٣؛ آقابزرگ، ١ / ١٧؛ قس: حاجی خلیفه، ١ / ٤٢).

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة؛
ابن حجر عسقلانی، احمدبن علی، تبصیر المنتبه، به کوشش علی محمد بجاوی و محمدعلی نجار، قاهره، ١٣٨٣ق / ١٩٦٤م؛
ابن شهر آشوب، محمدبن علی، مناقب آل ابی طالب، به کوشش هاشم رسولی محلاتی، قم، چاپخانۀ علمیه؛
ابن ماکولا، علی بن هبة الله، الاکمال، حیدرآباد دکن، ١٣٨٢ق / ١٩٦٣م؛
بغدادی، هدیه؛
تستری، عبدالله بن حسین، الضعفاء، نسخۀ خطی کتابخانۀ آیت الله مرعشی، شم‌ (٢)١٥٥؛
جامع‌الاخبار، منسوب به محمدبن محمد شعیری، نجف، ١٣٨١ق / ١٩٦٢م؛
حاجی خلیفه، کشف، طوسی، محمد بن حسن، الامالی، بغداد، ١٣٨٤ق / ١٩٦٤م؛
همو، رجال، به کوشش محمد صادق بحرالعلوم، نجف، ١٣٨١ق / ١٩٦١م؛
همو، الغیبة، نجف، ١٣٨٥ق؛
همو، الفهرست، به کوشش محمد صادق بحرالعلوم، نجف، کتابخانۀ مرتضویه؛
همو، «مشیخة تهذیب الاحکام»، همراه تهذیب الاحکام طوسی، به کوشش حسن خرسان، نجف، ١٣٨٢ق / ١٩٦٣م؛
عمادالدین طبری، محمدبن محمد، بشارةالمصطفی، نجف، ١٣٨٣ق / ١٩٦٣م؛
نجاشی، احمدبن علی، رجال، به کوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ١٤٠٧ق.

حسن انصاری