اِبْنِ وَرْدان، ابوالحارث عیسی حَذّاءِ مدنی (د ح ١٦٠ ق / ٧٧٧ م)، یکی از دو راوی اصلی قرائت ابوجعفر یزید بن قعقاع از قرّاءِ دهگانه. زندگی وی در پرده‌ای از ابهام قرار دارد و جز اطلاعاتی چون تاریخ تقریبی وفات که ذهبی و ابن‌جزری تخمین زده‌اند و نام چند تن از استادان و شاگردان او که از اسانید قرائات استخراج شده، چیزی دربارۀ او دانسته نیست (نک‌ : ذهبی، ١ / ٩٢؛ ابن ‌جزری، تحبیر، ١٧، غایة، ١ / ٦١٦).
وی قرائت را نزد ابوجعفر یزید بن قعقاع (د ١٣٠ ق / ٧٤٨ م) و شیبة بن نصاح (د ١٣٠ ق) دیگر قاری متقدم مدینه فرا گرفت. گویا بعدها با اینکه سن وی اقتضا نمی‌کرد، قرآن را بر نافع (د ١٦٩ ق / ٧٨٥ م) نیز عرض کرده است (نک‌ : ذهبی، همانجا؛ ابن‌جزری، غایة، همانجا). در میان روایت‌کنندگان از وی نیز قالون مدنی، اسماعیل بن جعفر مدنی و محمد بن عمر واقدی را می‌شناسیم (همانجاها). روایت قالون را در قدیم‌ترین آثار تألیف شده در قرائات دهگانه چون المبسوط ابن‌مهران (صص ٨- ٩) و آثار سدۀ ٥ ق / ١١ م نظیر الروضۀ ابوعلی مالکی، التذکار ابن‌شیطا، الکامل هذلی، الایضاح اندرابی و المستنیر ابن‌سوار و نوشته‌های دوره‌های بعد می‌توان ملاحظه کرد (نک‌ : اندرابی، ٤١-٤٣؛ ابن‌جزری، النشر، ١ / ١٧٤-١٧٦)، اما روایت اسماعیل گرچه مدتها پیش از تألیف آثار مذکور در کتاب ابوعبید قاسم بن سلام (د ٢٢٤ ق) مورد توجه قرار گرفته بود (نک‌ : اندرابی، ٤٣-٤٤)، ولی در سده‌های بعد تحت‌الشعاع روایت قالون قرار گرفته و جز در معدودی اسانید دیده نمی‌شود (برای نمونه‌هایی از روایت اسماعیل و نیز واقدی، نک‌ : همو، ٤٤- ٤٥؛ ابن‌جزری، غایة، ٢ / ٢١٩، به نقل از الکامل هذلی).
به هر روی در قیاس بین ابن‌وردان و ابن‌جمّاز راوی دیگر ابوجعفر، باید دانست، به رغم آنکه ابن‌جماز در عالم قرائت و حتی حدیث معروف‌تر است، روایت ابن‌وردان به گونۀ قابل ملاحظه‌ای بیش از روایت او مورد توجه قرار گرفته است، چنانکه به عنوان نمونه ابن‌جزری در النشر (١ / ١٧٤- ١٧٨) در برابر ٤٠ طریق که برای ابن‌وردان به دست می‌دهد، تنها ١٢ طریق برای ابن‌جماز گرد آورده است (برای بررسی وجوه افتراق بین روایت ابن‌وردان و ابن‌جماز در قرائت ابوجعفر، نک‌ : ﻫ د، ابن‌جماز).

مآخذ

ابن جزری، محمد بن محمد، تحبیر التیسیر، بیروت، دارالکتب العلمیة؛
همو، غایة النهایة، به کوشش گ. برگشترسر، قاهره، ١٣٥١ ق / ١٩٣٢ م؛
همو، النشر فی القراءات العشر، به کوشش علی محمد ضبّاع، قاهره، چاپخانۀ مصطفی محمد؛
ابن‌مهران، احمد بن حسین، المبسوط، به کوشش سبیع حمزه حاکمی، دمشق، ١٤٠٧ ق / ١٩٨٦ م؛
اندرابی، احمد بن ابی عمر، قراءات القراءِ المعروفین، به کوشش احمد نصیف جنابی، بیروت، ١٤٠٧ ق / ١٩٨٦ م؛
ذهبی، محمد بن احمد، معرفة القراء الکبار، به کوشش محمد سیدجاد الحق، قاهره، ١٣٨٧ ق / ١٩٦٧ م.

بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث