اِسْتَرابادی، شرف‌الدين‌ علی‌ حسينی‌ استرابادی نجفی‌، از علمای اماميه‌ در سدۀ ١٠ق‌/ ١٦م‌. اصل‌ او از استراباد بوده‌ است‌ و شايد همانجا نيز متولد شده‌ باشد. در نجف‌ سكنی‌ داشت‌ و از شاگردان‌ محقق‌ كركی‌ (د ٩٤٠ق‌) بود (مجلسی‌، ١٠/ ١٣؛ افندی، ٤/ ٦٦ -٦٧). مجلسی‌ (همانجا) از وی با تعبير «الفاضل‌ العلامۀ الزكی‌» ياد كرده‌ است‌ و حر عاملی‌ ( امل‌...، ٢/ ١٣١) و افندی (همانجا) نيز او را ستوده‌اند.
از تأليفات‌ وی كتاب‌ تأويل‌ الآيات‌ الظاهرة (يا الآيات‌ الباهرة ) فی‌ فضائل‌ العترة الطاهرة است‌ كه‌ مشتمل‌ بر احاديثی‌ دربارۀ نزول‌ آياتی‌ از قرآن‌ كريم‌ ويژۀ اهل‌ بيت‌ پيامبر (ص‌) است‌ (دربارۀ انتساب‌ آن‌ به‌ اشتباه‌ به‌ كراجكی‌، نك: حر عاملی‌، همان‌، ٢/ ١٣١، اثبات‌...، ١/ ٢٨؛ افندی، ٤/ ٦٨ - ٦٩). اين‌ كتاب‌ كه‌ دو بار، يك‌ نوبت‌ به‌ كوشش‌ مؤسسۀ امام‌ مهدی (ع‌) در قم‌ در ٢ جلد، و ديگر بار به‌ كوشش‌ حسين‌ استاد ولی‌ در ١٤٠٩ق‌ در همانجا، به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌، كتابی‌ است‌ كه‌ بر سعۀ اطلاعات‌ حديثی‌ مؤلف‌ آن‌ گواهی‌ دارد. بخش‌ عمدۀ تفسير ابن‌ جحام‌ (ه م‌) كه‌ از منابع‌ مهم‌ تفسيری اماميه‌ است‌، در جای جای كتاب‌ نقل‌ شده‌ است‌. مؤلف‌ همچنين‌ از ديگر منابع‌ مهم‌ حديثی‌ اماميه‌ در جم‌ع‌ و تدوين‌ اين‌ كتاب‌ بهره‌ برده‌ است‌. خلاصه‌ای از اين‌ كتاب‌ كه‌ به‌ جامع‌ (كنز) الفوائد و دافع‌ المعاند، يا كنز جامع‌ الفوائد معروف‌ است‌، به‌ شخصی‌ به‌ نام‌ علم‌ (يا علی‌) بن‌ سيف‌ بن‌ منصور نجفی‌ حلی‌ منسوب‌ است‌ (مجلسی‌، ١/ ١٣) كه‌ نسخه‌هايی‌ از آن‌ بر جای مانده‌ است‌. اين‌ كتاب‌ در ٩٣٧ق‌ در مشهد صورت‌ تأليف‌ يافته‌ است‌ (آقابزرگ‌، الذريعة، ٥/ ٦٦ -٦٧،١٨/ ١٤٩-١٥٠). دربارۀ مؤلف ‌كتاب ‌اخير ميان‌ علمایاماميه‌ ترديدهايی‌ وجود دارد (نك: مجلسی‌، همانجا؛ افندی، ٣/ ٣٢٢-٣٢٤).
تأليف‌ ديگر استرابادی، شرحی‌ بر الجعفرية محقق‌ كركی‌، معروف‌ به‌ الفوائد الغروية است‌ (نك: افندی، ٤/ ٦٧؛ آقابزرگ‌، طبقات‌...، ١٤٥). اين‌ كتاب‌، گويا در محرم‌ ٩٣٣ و در زمان‌ حيات‌ مؤلف‌ِ متن‌ به‌ رشتۀ تحرير درآمده‌ است‌ (همو، الذريعة، ١٦/ ٤٥). نسخه‌ای از آن‌ در آستان‌ قدس‌ مشهد، به‌ شمارۀ ٢٤٩٩ موجود است‌ (آستان‌، ٤١٩).

مآخذ

آستان‌ قدس‌ ف‌، فهرست‌؛
آقابزرگ‌، الذريعة؛
همو، طبقات‌ اعلام‌ الشيعة، قرن‌ ١٠، به‌ كوشش‌ علينقی‌ منزوی، تهران‌، ١٣٦٦ش‌؛
افندی، عبدالله‌، رياض‌ العلماء، به‌ كوشش‌ احمد حسينی‌، قم‌، ١٤٠١ق‌؛
حر عاملی‌، محمد، اثبات‌ الهداة، به‌ كوشش‌ ابوطالب‌ تجليل‌ تبريزی، قم‌، ١٣٩٩ق‌؛
همو، امل‌ الآمل‌، به‌ كوشش‌ احمد حسينی‌، بغداد، ١٣٨٥ق‌؛
مجلسی‌، محمدباقر، بحار الانوار، بيروت‌، ١٤٠٣ق‌/ ١٩٨٣م‌.

بخش‌ فقه‌، علوم‌ قرآنی‌ و حديث‌