اِبْنِ عَيّاش، ابوالفرج عبدالرحمن بن احمد، ملقب به زين‌الدين (ربيع الاول ٧٧٢-١١ صفر ٨٥٣ / اكتبر ١٣٧٠- ٥ آوريل ١٤٤٩)، مقری شافعی مذهب حجاز. وی در دمشق زاده شد و در همانجا نشأت يافت (سخاوی، ٤ / ٥٩). پدرش خود از مقريان شام بود (ابن جزری، ١ / ١٢٨؛ ابن حجر، ٧ / ٣٦٥). وی نزد استادانی چون عمادالدين ابن كثير، عمادالدين ابن سراج، زين‌الدين ابن رجب حنبلی، شمس‌الدين ابن سند و رسلان ذهبی دانش آموخت. در دمشق از پدرش و نيز امين ابن سلار، محمود بن شرف شاه طوسی و عمر بن شمس‌الدين ابن لبان و در حلب از فيروز تبريزی قرائت آموخت (سخاوی، ٤ / ٥٩-٦٠). در ٧٨٧ق همراه پدرش به حج و سپس به بيت‌المقدس رفت. وی در ٧٩٢ق (يا ٧٩١ق: ابن عماد، ٧ / ٢٧٧) طی سفری به قاهره، از محضر استاد پدرش ابوالفتح محمد بن احمد عسقلانی در قرائت بهره برد و از وی اجازه دريافت كرد و در اسناد به پای پدر رسيد (سخاوی، ٤ / ٦٠؛ قس: ابن جزری، ١ / ١٢٨، ٢ / ٨٢). ابن عياش نحو را از پدرش و عطاءالله دروالی هندی فراگرفت و از سراج‌الدين بلقينی و پدرش فقه آموخت (سخاوي، همانجا). وي از ٨٠٩ يا ٨١٠ق در مكه اقامت گزيد، اما پس از آن به يمن و چند بار به مدينه سفر كرد و در حرمين شريفين عهده‌دار تعليم قرائات گرديد. چنانكه ابن حجر از او با عنوان «مُقرئ‌الحرم» ياد كرده است (٧ / ٣٦٦؛ سخاوی، همانجا). ابن جزری و مقريزی نيز با عباراتی مشابه به مقام او در قرائت حجاز اشاره كرده‌اند (سخاوی، ٤ / ٦٠، ٦١). وی در ٨٥١ق به علت بيماری در مكه خانه‌نشين شد، ولی تا پايان عمر تدريس را رها نكرد (همو، ٤ / ٦٠).
از ابن عياش اثری با عنوان التهذيب فيما زاد علی الحِرْزَين التقريب، در قرائات بر جای مانده كه نسخۀ آن در كتابخانۀ چستربيتی موجود است ( آربری، شم‌ .(٣٦٦١(٣) همچنين لاميه‌ای در قرائات به نام غاية المطلوب فی قراءة خلف و ابی جعفر و يعقوب، به او نسبت داده‌اند (سخاوی، همانجا).

مآخذ

ابن جزری، محمدبن محمد، غاية النهاية، به كوشش گ. برگشترسر، قاهره، ١٣٥٢ق / ١٩٣٣م؛
ابن حجر، احمدبن علی، انباء الغمر، حيدرآباد دكن، ١٣٩٥ق / ١٩٧٥م؛
ابن عماد، عبدالحی، شذرات الذهب، قاهره، ١٣٥١ق؛
سخاوی، محمدبن عبدالرحمن، الضوء اللامع، قاهره، ١٣٥٤ق؛
نيز:

Arberry.

رؤیا حقیقی ایرانی