اِبْنِ مُغَلِّس، ابوالحسن عبدالله بن احمد بن محمد بغدادی (د ٤ جمادی‌الثانی ٣٢٤ق / ٢٩ آوريل ٩٣٦م)، فقيه ظاهری. از جزئيات زندگی او اطلاعی در دست نيست. به گفتۀ ابن نديم (ص ٢٧٢) وی رياست ظاهريان را در زمان خود برعهده داشت و طالبان علم از ديگر بلاد به قصد استفاده از او به بغداد می‌آمدند. ابن مغلس نزد ابوبكر محمد بن داوود فرزند پيشوای مذهب ظاهری درس خواند و پيرو اين مذهب شد. وی همچنين از جدش محمد بن مغلس، علی بن داوود قنطری، ابوقلابه رقاشی، عبدالله بن احمد بن حنبل و ديگران حديث فراگرفت. از شاگردان او می‌توان از ابوالحسن حيدرة بن عمر زندرودی و علی بن محمد بغدادی نام برد (ابواسحاق شيرازی، ١٥٠). برخی نيز چون ابوالمفضل شيبانی از او روايت كرده‌اند (ذهبی، ١٥ / ٧٧؛ قس: خطيب، ٩ / ٣٨٥). ابن مغلس در انتشار مذهب ظاهری نقشی اساسی داشته است (خطيب، همانجا)، و به گفتۀ ابواسحاق شيرازی (همانجا) مذهب ظاهری از طريق شاگرد او ابوالحسن حيدره در بغداد گسترش يافته است. ابن حزم گاه برخی نظرات او را نقل كرده است (مثلاً نك‌ : ٤ / ٦٠٩). وی پس از شصت‌و‌اندی سال (نك‌ : ذهبی، ١٥ / ٧٨) در اثر سكته درگذشت (صولی، ٨٣).
ابن مغلس تأليفاتی در فقه ظاهری داشته كه اثری از آنها بر جای نمانده است؛ از آن جمله است احكام القرآن، كتاب الطلاق، كتاب الولاء و الموضح كه اثر اخير به گفتۀ ابواسحاق شيرازی (همانجا) كتابی مهم پيرامون مختصر مزنی بوده است (نك‌ : ابن نديم، همانجا؛ ذهبی، ١٥ / ٧٧).
علی بن عبدالعزيز بن محمد دولابی كتابی بنام الرد علی ابن المغلس نوشته است (ابن نديم، ٢٩٢).

مآخذ

ابن حزم، علی، الاحكام، بيروت، ١٤٠٧ق / ١٩٨٧م؛
ابن نديم، الفهرست؛
ابواسحاق شيرازی، طبقات الفقهاء، بغداد، ١٣٥٦ق؛
خطيب بغدادی، احمدبن علی، تاريخ بغداد، قاهره، ١٣٤٩ق؛
ذهبی، محمدبن احمد، سير اعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و ابراهيم زيبق، بيروت، ١٤٠٤ق / ١٩٨٤م؛
صولی، محمدبن یحیی، اخبار الراضی بالله، به كوشش هيورث دن، قاهره، ١٩٣٥م.

محمدهادی مؤذن جامی