اَلْآیاتُ البَیـِّنٰات، عنوانی برای كتابهایی چند در موضوعات گوناگون كه دانشوران مسلمان تألیف كرده‌اند. برخی از محققان كه زیر این عنوان كتاب نوشته‌اند بدین شرحند: ١. آل‌كاشف الغطاء، شیخ محمدحسین بن شیخ علی نجفی (١٢٩٥-١٣٧٣ق / ١٨٧٨-١٩٥٤م). نام كامل كتاب او الآیات البینات فی قمع البدع و الضلالات و در چهار باب است: المواكب الحسینیة، نقض فتاوی الوهابیة، رد الطبیعیة، خرافات البابیة. این كتاب در ١٣٤٥ق / ١٩٢٦م در نجف به چاپ رسیده است؛ ٢. آلوسی، ابوالبركات نعمان خیرالدین (١٢٥٢-١٣١٧ق / ١٨٣٦- ١٨٩٩م). نام كامل كتاب او الآیات البینات فی عدم سماع الاموات عند الحنفیة و السادات است كه در لیدن به چاپ رسیده است؛ ٣. استرابادی، عبدالوحیدبن نعمت‌اللّٰه ا‌بن یحیی جیلانی؛ ٤. انصاری، محمد. كتاب او در قاهره چاپ شده است؛ ٥. حسینی، سید شجاع بن علی. كتاب او در زمینۀ دانش كلام اسلامی است و الآیات البینات المبینة للعقائد الصحیحة نام دارد و به الهدی الی طریق الصواب نیز مشهور است؛ ٦. حسینی، شیخ ابوبكر بن محمد بن علی بن خلف معروف به «حداد». او كتاب خود را به سال ١٣٤٢ ق / ١٩٢٤ م در رد كتاب هدایة القراء و المقرئین نوشتۀ شیخ خلیل جناینی نگاشته است؛ ٧. حورانی، ابراهیم. كتابش الآیات البینات فی غرائب الارض و السموات نام دارد و در بیروت در ١٣٠٠ ق / ١٨٨٣ م به چاپ رسیده است. این كتاب را شیخ محمد بن ملا آقای قزوینی به فارسی برگردانده و نام غرائب زمین و آسمان بر آن نهاده است. ذكاءالملك فروغی نیز مطالبی بر ترجمۀ فارسی آن افزوده است. نسخۀ خطی این ترجمه در مجموعۀ الهیات كتابخانۀ مركزی دانشگاه تهران نگهداری می‌شود؛ ٨. رازی، فخرالدین محمدبن عمر (٥٤٣-٦٠٦ق / ١١٤٨- ١٢٠٩ م)؛ ٩. زنجی، سید محمد محسن بن محمد حسین (د ١٣٢٥ ق / ١٩٠٧ م)؛ ١٠. صالحی، عبداللّٰه محمدبن یوسف بن نورالدین علی دمشقی مصری (د ٩٤٢ ق / ١٥٣٥ م). یك نسخۀ خطی از كتاب او در دارالكتب مصر موجود است؛ ١١. عبادی، شهاب‌الدین احمدبن قاسم صباغ (د ٩٩٢ ق / ١٥٨٤ م). اثر او الآیات البینات علی اندفاع اوفساد ما وقفت علیه مما اورد علی جمع الجوامع و شرحه للامام المحلی من الاعتراضات نام دارد و در دفاع از جمع الجوامع تاج‌الدین سبكی در فن اصول است. این كتاب به سال ١٢٨٩ ق / ١٨٧٢ م در بولاق چاپ شده است. نسخه‌های خطی آن در كتابخانۀ آستان قدس رضوی و دارالكتب و ازهریۀ مصر موجود است؛ ١٢. فوزی الحكیم، محمود. نام كامل كتابش الآیات البینات فی مشابهة النباتات بالحیوانات است و در ١٣٠٥ ق / ١٨٨٨ م در قاهره به چاپ رسیده است؛ ١٣. محمد بن عمر بن دحیه، مجدالدین ابوالخطاب عمربن حسین بن علی ظاهری (د ٦٣٣ ق / ١٢٣٦ م)؛ ١٤. مذاق هندی، نواب احمدحسین. او از دانشوران شیعی معاصر است و كتابش در ١٣٣٩ ق / ١٩٢١ م به چاپ رسیده؛ ١٥. مرعشی شهرستانی، حاج محمد حسین ابن امیر محمد علی حسینی (١٢٥٥-١٣١٥ ق / ١٨٣٩-١٨٩٧ م). كتاب او به فارسی و در اثبات پروردگار و رد بر نظریه های طبیعت‌گرایان است. این كتاب یك مقدمه، پنج باب و یك خاتمه دارد و در ١٢٩٩ ق / ١٨٨٢ م در ایران و یك بار نیز در لاهور به چاپ رسیده است. یك نسخۀ خطی آن در كتابخانۀ آستان قدس رضوی موجود است؛ ١٦. نجفی، یوسف بن احمد بن یوسف گیلانی. كتاب او به الآیات البینات او بیان الآیات بالزبرو البینات و به پارسی است. این كتاب مشتمل بر استخراج اسامی چهارده معصوم (ع) از شصت آیۀ قرآن كریم است و در ١٣٣١ ق / ١٩١٣ م در رشت به چاپ رسیده است؛ ١٧. ندی احمدبك (د ١٢٩٤ ق / ١٨٧٧ م). كتاب او الآیات البینات فی علم النباتات نام دارد و در دانش گیاه‌شناسی است و در ١٢٨٣ ق / ١٨٦٦ م در بولاق چاپ شده است.

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة، ١ / ٤٦-٤٧، ٢٦ / ١٧؛
ازهریه، فهرست، ١٣٦٥ ق، ١ / ٥٤، ٢ / ١-٢، ٥٤؛
الهیات تهران، خطی، ١ / ٩٧؛
تیموریه، فهرست، ١ / ١٥٤، ٢٧٢، ٤ / ٣، ١٤٧؛
حاج خلیفه، كشف الظنون، استانبول، ١٩٤١ م، ١ / ٢٠٤؛
دارالكتب المصریة، خطی، ٦ / ٨١؛
سركیس، معجم المطبوعات، ١٣٤٦ ق، ١ / ٢٠٨، ٤٠٣، ٨٠٣؛
فندیك، ادوارد، اكتفاء القنوع، مصر، ١٨٩٦ م، ص ٤٤٧، ٤٥٠-٤٥١؛
مشار، چاپی عربی، ص ٦؛
همو، چاپی فارسی، ص ١٢٩؛
مشهد، ٢، خطی، ٢ / ٥٧١؛
منزوی، خطی، ١٣٤٩ ش، ٢ / ٨٦٩ ؛
نیز:

GAL, S, II / ١٠٥, ٤٤١, ٤٥٢, ٥٤٥, ٧٧١, ٧٨١, ٨٠٢, ٩٢٣, ٩٦١.

سید علی آل داود