بُهوتی، ابوالسعادات‌ منصور بن‌ یونس‌ (١٠٠٠-١٠٥١ ق‌ / ١٥٩٢-١٦٤١ م‌)، فقیه‌ حنبلی مصر. نسبت‌ وی‌ به‌ بهوت‌، یكی از روستاهای‌ غرب‌ مصر باز می‌گردد كه‌ نام‌ افرادی‌ از این‌ منطقه‌ در شمار عالمان‌ متأخر حنبلی به‌ چشم‌ می‌خورد.
بهوتی نزد شماری‌ از عالمان‌ حنبلی، از جمله‌ محمد شامی، جمال‌الدین‌ یوسف‌ بهوتی و عبدالرحمان‌ بهوتی و دیگران‌ به‌ تحصیل‌ پرداخت‌ و علاوه‌ بر آنان‌ از محضر استادانی چون‌ یحیی بن‌ شرف‌ حجاوی‌ دمشقی، عبدالله‌ دنوشری‌ شافعی، جمال‌ عبدالقادر دنوشری‌ حنبلی، نورعلی حلبی و شهاب‌الدین‌ احمد وارثی صدیقی نیز بهره‌ برد (نک‌ : محبی، ٤ /٤٢٦؛ قس‌: غزی‌، ٢١١، ٢١٢)، تا آنكه‌ خود یكی از بزرگان‌ مذهب‌ شد و بر كرسی تدریس‌ نشست‌ (همانجاها).
بهوتی در فقه‌ و فرائض‌ و علوم‌ دیگر تبحر داشت‌ (غزی‌، ٢١٠) و از آنجا كه‌ در عصر خود، در فقه‌ همتا نداشت‌، طلاب‌ از سرزمینهای‌ شام‌، نجد، بیت‌المقدس‌ و بعلبك‌ به‌ سوی‌ او می‌كوچیدند. از شاگردان‌ وی‌، محمد بن‌ ابی السرور بهوتی، ابراهیم‌ بن‌ ابیبكر صالحی و محمد خلوتی قابل‌ ذكرند (نک‌ : محبی، همانجا؛ غزی‌، ٢١١، ٢١٢). شهرت‌ وی‌ بیشتر به‌ سبب‌ تحریر مسائل‌ فقهی براساس‌ مذهب‌ احمد بن‌ حنبل‌ است‌ (محبی، همانجا؛ ابن‌ حمید، ٤٧٢) و تألیفات‌ وی‌ تا زمان‌ حاضر مورد رجوع‌ فقهاست‌ (ابن‌ شطی، ١١٦). بهوتی در قاهره‌ وفات‌ یافت‌ و در تربت‌ مجاورین‌ دفن‌ گردید (محبی، همانجا؛ غزی‌، ٢١٢-٢١٣).

آثار چاپی

١. اعلام‌ الاعلام‌ بقتال‌ من‌ انتهك‌ حرمة البیت‌ الحرام‌، دربارۀ احكام‌ جنگ‌ در مكه‌. مؤلف‌ علاوه‌ بر مذهب‌ احمد بن‌ حنبل‌، دیدگاه‌ علمای‌ سایر مذاهب‌ را نیز با ذكر ادله‌ بیان‌ كرده‌ است‌. این‌ كتاب‌ به‌ كوشش‌ جاسم‌ بن‌ سلیمان‌ فُهید دوسری‌ در بیروت‌ (١٩٨٨م‌) به‌ طبع‌ رسیده‌ است‌.
٢. الروض‌ المُربِع‌ بشرح‌ زاد المستقنع‌، شرحی بر زادالمستقنع‌ موسى حجاوی‌ (د ٩٦٨ق‌ /١٥٦٠م‌) است‌ كه‌ بارها در دمشق‌، هند و قاهره‌ (از جمله‌ در قاهره‌، ١٣٨٠ ق‌) به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.
٣. «دقائق‌ اولی النُهى لشرح‌ المنتهى»، شرحی است‌ بر منتهی الارادات‌ تقیالدین‌ محمد فتوحی حنبلی، مشهور به‌ ابن‌ نجار (د ح‌ ٩٨٠ق‌) كه‌ در حاشیۀ كشف‌ القناع‌ (قاهره‌، ١٣١٩-١٣٢٠ق‌) به‌ طبع‌ رسیده‌ است‌.
٤. عمدة الطالب‌ لنیل‌ المآرب‌، در فقه‌ احمد بن‌ حنبل‌ كه‌ عثمان‌ بن‌ احمد نجدی‌ حنبلی (د ١٠٩٧ ق‌) آن‌ را با عنوان‌ هدایة الراغب‌ شرح‌ كرده‌، و همراه‌ متن‌ به‌ طبع‌ رسیده‌ است‌. برادرزادۀ مؤلف‌، حسن‌ بن‌ صلاح‌ بهوتی، آن‌ را با نام‌ وسیلة الراغب‌ به‌ نظم‌ كشیده‌ است‌ (برای‌ نسخۀ آن‌، نک‌ : خدیویه‌، ٣ /٣٠٠).
٥. كشاف‌ القناع‌ عن‌ متن‌ الاقناع‌، در ٣ جلد شرحی است‌ بر الاقناع‌ لطالب‌ الانتفاع‌ موسى حجاوی‌ كه‌ بارها، ازجمله‌ به‌ كوشش‌ هلال‌ مصیلحی مصطفى هلال‌ (ریاض‌، ١٩٦٨ م‌) به‌ طبع‌ رسیده‌ است‌.
٦. المنح‌ الشافیة بشرح‌ نظم‌ المفردات‌ الوافیة، شرح‌ بر المنظومة الالفیة فی مفردات‌ مذهب‌ الامام‌ احمد، اثر محمد بن‌ علی مقدسی (د ٨٢٠ق‌) كه‌ یك‌بار در قاهره‌ (١٣٤٣ق‌)، و نیز اخیراً به‌ كوشش‌ عبدالله‌ ابن‌ محمد مطلق‌ در قطر به‌ چاپ‌ رسیده‌ است‌.

آثار خطی

١. ارشاد اولی النهى لدقائق‌ المنتهى (زركلی، ٧ /٣٠٧)، كه‌ حاشیه‌ای‌ است‌ بر المنتهى (محبی، همانجا؛ غزی‌، ٢١٢). ٢. حاشیه‌ بر الاقناع‌ موسى حجاوی‌ (همانجاها) كه‌ تألیف‌ آن‌ را در ١٠٤٠ق‌ به‌ پایان‌ برده‌ است‌ (برای‌ نسخۀ آن‌، نک‌ : ازهریه‌، ٢ /٦٣٩).

مآخذ

ابن‌ حمید، محمد، السحب‌ الوابلة، بیروت‌، ١٩٨٩ م‌؛
ابن‌ شطی، محمد جمیل‌، مختصر طبقات‌ الحنابلة، به‌ كوشش‌ فواز زمرلی، بیروت‌، ١٤٠٦ ق‌ / ١٩٨٦ م‌؛
ازهریه‌، فهرست‌؛
خدیویه‌، فهرست‌؛
زركلی، اعلام‌؛
غزی‌، محمد، النعت‌ الاكمل‌، به‌ كوشش‌ محمد مطیع‌ حافظ و نزار اباظه‌، دمشق‌، ١٤٠٢ ق‌ / ١٩٨٢ م‌؛
محبی، محمد امین‌، خلاصة الاثر، قاهره‌، ١٢٨٤ ق‌.

علی تولاّیی