اَسْعَدْ اَفَنْدی‌، محمد بن‌عبدالله‌بن‌محمد(١١١٩-١١٩٢ق‌/ ١٧٠٧- ١٧٧٨م‌)، معروف‌ به‌ وصاف‌ زاده‌، هشتاد و دومین‌ شیخ‌ الاسلام‌ عثمانی‌ و معاصر با سلطان‌ عبدالحمید اول‌. وی‌ در استانبول‌ زاده‌ شد. پدرش‌ كه‌ به‌ وصاف‌ اشتهار داشت‌، از تبار شیخ‌ مجدالدین‌ آق‌ حصاری‌ و از معروف‌ترین‌ شیخ‌ الاسلامهای‌ عثمانی‌ بود كه‌ در زمان‌ نادرشاه‌ افشار برای‌ رفع‌ و حل‌ اختلاف‌ میان‌ پیروان‌ اهل‌ سنت‌ و پیروان‌ مذهب‌ شیعه‌، همراه‌ با هیأتی‌ به‌ ایران‌ آمد و از شهرهای‌ قندهار، سمرقند و اصفهان‌ بازدید كرد و مأموریت‌ خود را به‌ خوبی‌ انجام‌ داد (رفعت‌ افندی‌، ٩٨).
اسعد افندی‌ پس‌ از اتمام‌ تحصیل‌، در ١١٤٣ق‌/ ١٧٣٠م‌ مدرس‌ شد، در ١١٦٤ق‌/ ١٧٥١م‌ قاضی‌ گالاتا (غلطه‌) گردید و چندی‌ بعد همراه‌ پدرش‌ كه‌ به‌ بروسه‌ تبعید شده‌ بود، به‌ آن‌ شهر رفت‌ (همو، ١٠٦). از ١١٦٨ تا ١١٩٠ق‌ در مناصب‌ و مراتب‌ مختلف‌ علمی‌ و دینی‌ از جمله‌ به‌ عنوان‌ قاضی‌ عسكر و صدر آناتولی‌ و صدر روم‌ ایلی‌ به‌ خدمت‌ پرداخت‌ (همانجا؛ ثریا، ١/ ٣٣٤؛ جودت‌، ٢/ ١٠١). سرانجام‌، در ١٩ شوال‌ ١١٩٠ق‌/ ١ دسامبر ١٧٧٦م‌، به‌ مقام‌ شیخ‌ الاسلامی‌ منصوب‌ شد (همانجاها) و بر اریكۀ مشیخت‌ امپراتوری‌ عثمانی‌ تكیه‌ زد (سامی‌، ٢/ ٩٠٩).
اسعد افندی‌ كه‌ به‌ «ملای‌ هندی‌» نیز معروف‌ بود (ثریا، همانجا)، در ٢٥ جمادی‌ الا¸خر ١١٩٢ق‌/ ٢١ ژوئیۀ ١٧٧٨م‌ به‌ سبب‌ بیماری‌ از مشیخت‌ معزول‌ (رفعت‌ افندی‌، ١٠٧)، و به‌ جایش‌ محمد شریف‌ افندی‌ قاضی‌ عسكر روم‌ ایلی‌ به‌ شیخ‌ الاسلامی‌ برگزیده‌ شد (جودت‌، ٢/ ١٠٠). اسعد افندی‌ چند روز بعد در اقامتگاهش‌ در استانبول‌ وفات‌ یافت‌ و در آرامگاه‌ منسوب‌ به‌ ابوایوب‌ انصاری‌ در مقبرۀ سیاوش‌ پاشا، كنار قبر پدر و پسرش‌ سعید افندی‌ (د ١١٨٩ق‌/ ١٧٧٥م‌)، به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (رفعت‌ افندی‌، ثریا، همانجاها؛ «دائرة‌المعارف‌ زبان‌...»، III/ ٨٦).
اسعد افندی‌ خط نیكو می‌نوشت‌. نزد كاتب‌زاده‌ محمد رفیع‌ رئیس‌الاطباء، تعلیم‌ خط دیده‌، و از او اجازه‌ یافته‌ بود (مستقیم‌ زاده‌، ٧١١). وی‌ شعر نیز می‌سروده‌ است‌ (سامی‌، همانجا؛ «دائرة‌المعارف‌ استانبول٢»، X/ ٥٢٥٢).

مآخذ

ثریا، محمد، سجل‌ عثمانی‌ ( تذكرۀ مشاهیر عثمانیه‌ )، استانبول‌، ١٣٠٨ق‌؛
جودت‌، احمد، تاریخ‌، استانبول‌، ١٣٠٩ق‌؛
رفعت‌ افندی‌، دوحۀ المشایخ‌، استانبول‌، چ‌ سنگی‌؛
سامی‌، شمس‌ الدین‌، قاموس‌ الاعلام‌، استانبول‌، ١٣٠٦ق‌؛
مستقیم‌ زاده‌، سلیمان‌، تحفۀ خطاطین‌، استانبول‌، ١٩٢٨م‌؛
نیز:

Istanbul ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٧١;
Türk dili ve edebiyati ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٧٩.
علی‌اكبر دیانت‌