اَبوطاهرِ مُقْری، عبدالواحد بن عمر بن محمد بن ابی هاشم بزار (رجب ٢٨٠-٢٠ یا ٢٢ شوال ٣٤٩ / سپتامبرـ اكتبر ٨٩٣- ١٣یا ١٥ دسامبر ٩٦٠)، مقری، محدث و نحوی بغدادی. وی نزد كسانی چون ابن‌درستویه ادب عربی را فراگرفت (قفطی، ٢ / ٢١٥) و در قرائت ملازم درس احمد بن سهل اشنانی، ابوعثمان سعید بن عبدالرحیم و ابوبكر ابن مجاهد گشت (ابن ندیم، ٣٥؛ ابن جزری، غایة، ١ / ٤٧٥). نزدیكی او به ابن مجاهد تا آنجا بود كه از او به غلام ابن مجاهد تعبیر می‌شد (نجاشی، ٢٤٧). وی از جمعی دیگر از شیوخ بغداد نیز قرائت آموخت كه بیشتر آنان استاد ابن مجاهد نیز بوده‌اند (برای فهرستی از آنان، نك‌ : ابن‌جزری، همان، ١ / ٤٧٥- ٤٧٦). همچنین از برخی مشایخ قرائت خود جز ایشان حدیث شنیده كه از آن میان می‌توان ابوبكر ابن ابی داوود، محمد بن حسین اشنانی و محمد بن عباس یزیدی را یاد كرد (خطیب، ١١ / ٧- ٨).
ابوطاهر از بغدادیانی بود كه در نحو و قرائت به مكتب كوفه گرایش داشتند (قفطی، همانجا؛ ذهبی، سیر، ١٦ / ٢٢). آگاهی او به قرائت و نحو موجب شده كه وی در وجوه قرائات از داناترین مردم شمرده شود (نک‌ : ابن‌ندیم، همانجا؛ خطیب، ١١ / ٧)،‌تا آنجا كه گفتۀ ابوعمرو دانی پس از وفات ابن مجاهد (٣٢٤ ق) بغدادیان كسی را شایسته‌تر از او نیافتند تا بر جای او نشانند(نک‌ : ذهبی، همانجا؛ ابن جزری، همان، ١ / ٤٧٦).
حلقۀ درس او در بغداد بسیاری از علاقمندان به قرائت را به خود جذب كرد (همانجا) كه از آن میان می‌توان ابوالحسن ابن‌ حمامی، عبیدالله بن عمر مصاحفی، علی بن محمدجوهری، ابوالحسین سوسنجردی و ابوبكر دوری را نام برد (نک‌ : ذهبی، معرفة، ١ / ٢٥٢؛ ابن جزری،‌ نجاشی، همانجاها). برخی نیز همچون ابراهیم بن مخلد معدل از او حدیث فرا گرفتند (خطیب، ١١ / ٨).
از نظریات خاص ابوطاهر كه گفته شده در آن با هم طرازان خود مخالفت ورزیده، قول او دربارۀ امالۀ الف در كلمۀ «الناس» در قرائت ابوعمرو است (نک‌ : ابن‌جزری، همانجا). ابوطاهر به عنوان یك حلقۀ مهم در زنجیره‌های روایت قرائات مورد توجه قرار گرفته و روایات او در كتب مختلف قرائت چون التیسیر ابوعمرو دانی (ص ١٢) و به ویژه جامع البیان همو، المستنیر ابن سوار و الكامل هذلی ثبت شده است (نک‌ : ابن‌جزری، همان، ١ / ٤٧٥، ٤٧٦، النشر، ١ / ١٢٣، جم‌ ). از آثار ابوطاهر رساله‌ای در اخبار نحویان باقی است كه نسخۀ خطی آن در دارالكتب مصر نگهداری می‌شود (نک‌ : عبدالبدیع، ٢ / ١٠٦؛ GAS, IX / ١٦). همچنین اثر دیگری در قرائت با عنوان البیان از وی به دست خطیب بغدادی رسیده بوده كه مورد استفادۀ او قرار گرفته است (نک‌ : خطیب، ٢ / ٢٠٧؛ قس: قفطی، ٣ / ١٠١). در سدۀ ٦ ق نیز ابن خیر اشبیلی و ابوطاهر سلفی با ارائۀ سلسلۀ سندی این كتاب را روایت كرده‌اند(نک‌ : ابن‌خیر، ٣٢؛ رودانی، ١٤٢). اثر دیگری از ابوطاهر با عنوان قراءة امیرالمؤمنین [علی (ع)] را طوسی و نجاشی نام برده و اسانید روایت خود را تا مؤلف نشان داده‌اند (طوسی، ١٢٢؛ نجاشی، همانجا).
ابن ندیم پاره‌ای دیگر از آثار ابوطاهر را نام برده كه از این قرارند: قراءة الاعمش، قراءة حمزة الكبیر، قراءة الكسائی الكبیر، الانتصار لحمزة، قراءة حفص، الفصل بین ابی عمرو و الكسائی، الخلاف بین ابی عمرو والكسائی، الخلاف بین اصحاب عاصم و حفص بن سلیمان، شواذ السبعة، الیاءدات، الهاءات، الرسالة فی الجهر ببسم الله الرحمن الرحیم (ص ٣٥) كه از آن میان دو عنوان الفصل و الهاءات، در اسانید ابن خیر و ابوطاهر سلفی نیز دیده می‌شود (نک‌ : ابن خیر، ٣٣؛ رودانی، همانجا).

مآخذ

ابن جزری. محمد بن محمد، غایة النهایة، به كوشش گ. برگشتر سر، قاهره، ١٣٥١ ق / ١٩٣٢ م؛
همو، النشر، به كوشش علی محمد ضبّاع، قاهره، كتابخانۀ مصطفی محمد؛
ابن خیر اشبیلی، محمد، فهرسة، به كوشش فرانسیسكو كودرا، بغداد، ١٩٦٣ م؛
ابن ندیم، الفهرست؛
ابوعمرو دانی، عثمان بن سعید، التیسیر،‌ به كوشش اتوپرتسل، استانبول، ١٩٣٠ م؛
خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، قاهره، ١٣٤٩ ق؛
ذهبی، ‌محمد بن احمد، سیراعلام النلاء، به كوشش شعیب ارنؤوط و اكرم بوشی، بیروت، ١٤٠٤ ق / ١٩٨٤ م؛
همو، معرفة القراء الكبار، به كوشش محمد سید جادالحق، قاهره، ١٣٨٧ ق / ١٣٦٧ م؛
رودانی، محمد بن سلیمان، صلة الخلف، به كوشش محمد حجی، بیروت، ١٤٠٨ ق / ١٩٨٨ م؛
طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، نجف، كتابخانۀ مرتضویه؛
عبدالبدیع، لطفی، فهرس المخطوطات المصورة، قاهره، ١٩٥٦ م؛
قفطی، علی ابن یوسف، انباه الرواة، به كوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ١٣٧١، ١٣٧٤ ق / ١٩٥٢، ١٩٥٥ م؛
نجاشی، احمد بن علی، رجال، به كوشش موسی شبیری زنجانی، قم، ١٤٠٧ ق؛
نیز:

GAS.

بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث