اِبْنِ مُنَيّر، ابوالعباس ناصرالدين احمد بن محمد بن منصور بن قاسم بن مختار جُذامی جَروی (٣ ذيقعدۀ ٦٢٠- اول ربيع‌الاول ٦٨٣ق / ٢٨ نوامبر ١٢٢٣- ١٨ مۀ ١٢٨٤م)، فقيه مالكی، مفسر، خطيب و قاضی اسكندريه. وی در اسكندريه زاده شد (ابن فرات، ٨ / ١٢) و همانجا نزد پدر خود و ابوبحر عبدالوهاب ابن رواج و يوسف ابن مخيلی حديث فراگرفت (صفدی، ٨ / ١٢٨). او به فراگيری علوم ديگر نيز علاقه داشت، چنانكه در فقه مختصر ابن حاجب را آموخت و بعدها با مؤلف آن ديدار داشت و از وی اجازۀ افتا گرفت (ابن فرحون، ١ / ٢٤٤-٢٤٥). او در رشته‌های گوناگون از فقه و اصول، علوم قرآنی و ادبيات عرب مهارت داشته و شخصيت علمی و اجتماعی وی مورد ستايش مؤلفان قرار گرفته است (ذهبی، العبر، ٣ / ٣٥٢؛ ابن شاكر، عيون، ٩ / ٤٠٩، فوات، ١ / ١٤٩؛ ابن فرحون، ١ / ٢٤٣-٢٤٤).
ابن منير در مدارس متعددی از جمله در جامع جيوشی تدريس كرد (سيوطی، ١ / ٣٨٤)، ولی در منابع، از شاگردان وی تنها شمار اندكی چون ابن راشد قفصی و ابوحيان نام برده شده‌اند (همانجا؛ مخلوف، ١٨٨). ابن قرمس نيز به گفتۀ خويش مشيخۀ ابن منير را استخراج نموده و نزد خود وی قرائت كرده است (ابن فرحون، ١ / ٢٤٤).
ابن منير در دوران زندگی خود مناصب مختلفی داشته، چنانكه مدتی تصدی «ديوان نظر» را به عهده داشت و در ٦٥١ق به نيابت از قاضی ابن تنسی به قضا پرداخت. در ٦٥٢ق مستقلاً به اين مقام منصوب شد و در ضمن عهده‌دار مقام خطابه نيز گرديد. اما در ٦٨٠ق بر اثر سعايت جمعی از دشمنانش نزد سلطان از اين مقام بركنار شد. وی پس از بركناری به قاهره رفت و نزد امير علم‌الدين شجاعی و سلطان قلاوون صالحی از خود دفاع كرد و بار ديگر به قضای اسكندريه منصوب شد، ولی ديری نپاييد كه مجدداً معزول گرديد (ابن فرات، همانجا؛ ابن شاكر، عيون، همانجا؛ ابن فرحون، همانجا). ابن منير در ٦٣ سالگی در اسكندريه درگذشت و در مقبرۀ پدرش در جامع غربی به خاك سپرده شد (ابن فرات، همانجا؛ ذهبی، دول، ٣٨١). مسجدی كه وی در آن مدفون شده، هم اكنون باقی است و به جامع المنير معروف است .
ابن منير دارای آثار متعددی بوده كه از آن ميان تنها الانصاف فيما تضمنّه الكشّاف من الاعتزال، بارها از جمله در ١٩٦٦م در حاشيۀ الكشاف زمخشری در قاهره به چاپ رسيده است. ابن منير اين كتاب را در عنفوان جوانی نوشته و كسانی چون عزالدين ابن عبدالسلام و شمس‌الدين خسروشاهی بر آن تقريظ نوشته‌اند (ابن فرحون، ١ / ٢٤٥). دو اثر وی نيز به صورت خطی موجود است: ١. البحر الكبير فی نخب التفسير، در تفسير قرآن كه نسخه‌هايی از آن در كتابخانۀ گوتا (پرچ، شم‌ ٥٣٤) و دارالكتب مصر (سيد، ١ / ٢١) موجود است؛ ٢. تحرير التنزيه و تحذير التشبيه، در مبحث صفات الهی كه نسخه‌هايی از آن در برلين ( آلوارت، شم‌ ٢٣٠٨) و در حلب ( المنتخب، ٢٢٣-٢٢٤) يافت می‌شود (برای عناوين ديگر آثار او، نك‌ : ابن شاكر، فوات، ١ / ١٤٩؛ ابن فرحون، همانجا؛ حاجی خليفه، ١ / ٨٢، ١٣٦، ٥١٧؛ بغدادی، ٢ / ٥٧٧). گويا خطب ابن منير در ديوانی گردآمده بود (نك‌ : ابن شاكر، همانجا). برخی از اشعار او نيز در منابع نقل شده است (ابن شاكر، همانجا؛ صفدی، ٨ / ١٢٩؛ مقريزی، (١(٢) / ٥٥٣-٥٥٤).

مآخذ

ابن شاكر كتبی، محمد، عيون التواريخ، نسخۀ خطی كتابخانۀ فيض‌الله افندی، شم‌ ‌٢٩٢٢؛
همو، فوات الوفيات، به كوشش احسان عباس، بيروت، ١٩٧٣م؛
ابن فرات، محمد بن عبدالرحيم، تاريخ، به كوشش قسطنطنين رزيق و نجلا عزالدين، بيروت، ١٩٣٩م؛
ابن فرحون، ابراهيم بن علی، الديباج المذهب، به كوشش محمد احمدی ابوالنور، قاهره، ١٩٧٤م؛
بغدادی، هديه؛
حاجی خليفه، كشف؛
ذهبی، محمدبن احمد، دول الاسلام، بيروت، ١٤٠٥ق / ١٩٨٥م؛
همو، العبر، به كوشش محمد سعيد زغلول، بيروت، ١٤٠٥ق / ١٩٨٥م؛
سيد، فؤاد، فهرس المخطوطات المصورة، قاهره، ١٩٥٤م؛
سيوطی، بغية الوعاة، به كوشش محمد ابوالفضل ابراهيم، قاهره، ١٣٨٤ق / ١٩٦٤م؛
صفدی، خليل بن ایبک، الوافی بالوفيات، به كوشش محمد يوسف نجم، ويسبادن، ١٣٩١ق / ١٩٧١م؛
مخلوف، محمدبن محمد، شجرة النور الزكية، بيروت، ١٣٥٠ق؛
مقريزی، احمدبن علی، السلوك، به كوشش مصطفی زياده، قاهره، ١٣٧٦ق / ١٩٥٧م؛
المنتخب من المخطوطات العربية فی حلب، بيروت، ١٤٠٧ق / ١٩٨٦م؛
نيز:

Ahlwardt;
Pertsch.

بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث