افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٦٢١ - امثلهاِی را که عرفا براِی وحدت موجود آوردهاند بسِیار است

گاهِی او را تصوِیر به درِیا کرده‌اند و اِین عوالم و کائنات را همچون امواج درِیا شمرده‌اند. زِیرا امواج بحر چِیزِی غِیر از خود بحر و تطوّرات آن نمِی‌باشد، موج آب چِیزِی غِیر از خود آب نِیست؛ چون درِیا به حرکت آِید امواج ظاهر مِی‌گردند، و چون ساکن شود امواج نِیست و نابود مِی‌شوند. و اِین است معناِی فنا که در آِیۀ مبارکه بدان اشاره شده است:

(كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ * وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ).[١]

وجه ممکن فانِی مِی‌شود، و وجه واجب باقِی مِی‌ماند.

آرِی، مطلب از اِین قرار است که امواج عبارت‌اند از تطوُّرات درِیا؛ هِیچ چِیز وجود ندارد غِیر از خود درِیا.

گفته‌اند:

”الوجهُ واحدٌ و المَراِیا متعدّدة؛ صورت و سِیما ِیکِی است و آِینه‌هاِیِی که اِین صورت و سِیما در آن منعکس مِی‌شود متعدّد است.“

”صورت و شکل و شمائل انسان ِیکِی مِی‌باشد، امّا اگر تو آِینه‌هاِی عدِیده‌اِی در مقابل اِین صورت بگِیرِی، شکل و شمائل هم متعدّد خواهد شد.“

و هم‌چنِین حقِیقت عدد چِیزِی نِیست مگر تکرار واحد، تا جاِیِی که براِی آن نهاِیتِی نِیست.

[١]. آِیۀ ٢٦ و صدر آِیۀ ٢٧، از سورۀ (٥٥) الرّحمن:

«و تمام کسانِی که بر روِی زمِین هستند، فعلاً نِیست و نابود و فانِی مِی‌باشند* و باقِی مِی‌ماند وجه پروردگار تو.»