نظِیر اِین مطلب دربارۀ کِیفِیّت نگرش انسان نسبت به مسئلۀ غِیبت حضرت حجّت ارواحنا فداه مِی‌باشد. در دِیدگاه عوام و بسِیارِی از اهل فضل، مسئلۀ غِیبت امام علِیهالسّلام ِیک مسئلۀ حقِیقِی و واقعِی است که داراِی آثار و عوارض خاصّ خود غِیبت است و انسان در اِین موقعِیّت دستش از همه‌جا کوتاه، و باِید براِی رسِیدن به منبع فِیض از خداوند تقاضاِی ظهور نماِید، ِیا توفِیق رؤِیت و ملاقات با آن حضرت را نصِیب فرماِید؛ و به تعبِیر برخِی از بزرگان:

امروزه به‌واسطۀ غِیبت، درب خانۀ آن حضرت به روِی افراد و مشتاقِین بسته است و باِید در کنار درب اِیستاد و آن‌قدر سماجت و استقامت نمود تا روزِی به ملاقات و زِیارت حضورِی او نائل گردِید.

امّا بزرگان از عرفاء و اولِیاِی الهِی هِیچ‌گاه آن حضرت را در پس پردۀ غِیبت ندِیدند و نمِی‌بِینند؛ آنان پِیوسته با حضور آن حضرت در مرأِی و منظر خود، روز و شب مِی‌گذرانند و با او پِیوسته مصاحب و قرِین‌اند، و نه با فکر و خِیال، که با حس و وجدان و شهود، او را مس مِی‌نماِیند و با زبان حال به ما مِی‌گوِیند:

اِی مساکِین! حال که شما مانند ما از نعمت حضور و شهود آن بزرگوار محروم مِی‌باشِید و توان وصول به اِین مرتبه از معرفت را ندارِید، لااقل ارتباط خود را با ولِیّ زمان مانند شخص کورِی که قادر بر رؤِیت اشِیاء دور خود نِیست امّا وجود آنها و آثارشان را احساس مِی‌کند، قرار دهِید و وجود آن حضرت را همراه با خود و در جنب خوِیش تصوّر نماِیِید، گرچه او را با چشم ظاهر و چشم قلب مشاهده نمِی‌کنِید.

ادلّه و مؤِیّدات صاحب مقاله در اثبات صورت افکندن قوّۀ خِیال پِیامبر بر حقاِیق بِی‌صورت وحِیانِی

و امّا مطلب دِیگرِی که صاحب مقاله در بِیان مدّعاِی خوِیش مبنِی بر دخالت شخصِیّت و فرهنگ و قومِیّت رسول خدا مطرح کرده است، آِیه‌اِی است در قرآن که ملائکه را داراِی بال‌هاِیِی به شکل و شماِیل پرندگان مِی‌شمارد، و کلام علاّمه طباطبائِی را حمل بر صدق مدّعاِی خوِیش دانسته است؛ و ما تمام آن مطلب را گرچه قدرِی به درازا خواهد کشِید، در اِینجا مِی‌آورِیم، و سپس به نکات مثبت و منفِی آن مِی‌پردازِیم:

تصوِیرسازِی صاحب مقاله از مسئلۀ وحِی و تمثِیل به مِیوۀ درخت شخصِیّت پِیامبر

... مثال درخت هم از ابن‌عربِی است که در فصّ شِیثِی فصوص الحکم مِی‌گوِید: