واسطه را نِیز تعِیِین مِی‌کنند و از مرتبۀ آن که در کدام آسمان از آسمان‌هاِی سبعۀ وجودِی است، آگاه مِی‌سازند. امّا اِین مطلب دربارۀ ساِیر افراد بشر، چه‌بسا وجود ندارد و همِین‌قدر به طور ابهام و اجمال مِی‌فهمند که اِین واقعه و حادثه از درون آنها نبوده است و از مبدائِی خارج از وجود آنها تراوش نموده است.

نقد و بررسِی پاسخ بعضِی از بزرگان به شبهۀ تشبِیه وحِی به شعر

کلام بعضِی بزرگان در منبع الهام درونِی شاعران و منبع وحِی برونِی انبِیا

و از اِینجا مِی‌توانِیم پاسخِی را که بعضِی از بزرگان در مقام ردّ تشبِیه وحِی با مقولۀ شعر بِیان داشته‌اند و فرموده‌اند: «شاعران منبع الهام را درون، و انبِیا منبع الهام را برون از خود مِی‌دانند»، مورد تردِید و تأمّل قرار دهِیم و دربارۀ صحّت و سقم آن به قضاوت بنشِینِیم.

اِیشان در مقام جواب به مدّعاِی آقاِی سروش چنِین گفته‌اند:

آنچه احساس شاعران را از احساس پِیامبران جدا مِی‌سازد همان است که آقاِی سروش براِی آن موضوعِیّتِی قائل نشده است؛ شاعران منبع الهام را درون، و انبِیا منبع الهام را برون از خود مِی‌دانند. ولِی متأسّفانه اِین بزرگ‌ترِین نقطۀ تفاوت را اِیشان بسِیار سهل و آسان گرفت و گفت:

«بحث دربارۀ اِینکه آِیا اِین الهام، از درون است ِیا از برون، حقِیقتاً اِین موضوعِیّتِی ندارد.»

درحالِی‌که نقطۀ بارز تفاوت اِین دو الهام در همِین است. افرادِی که در مسائل فلسفِی و عرفانِی دست تواناِیِی ندارند، نمِی‌توانند مرز اِین دو نوع الهام و دو نوع احساس را از هم جدا سازند، لذا همان مشرکان عصر رسول خدا نِیز به خاطر عدم تواناِیِی در درک تفاوت اِین دو نوع احساس، با خود فکر مِی‌کردند که چگونه ممکن است فردِی از برون خود، الهام بگِیرد و مأمور هداِیت مردم شود؟ قرآن اِین اندِیشه را از آنان چنِین نقل مِی‌کند:

(أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قَالَ الْكَافِرُونَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ مُبِينٌ).[١]

[١]. سوره ِیونس (١٠) آِیه ٢.