افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١٠١ - تبِیِین و توضِیح عدم تنافِی بِین اختِیار و توحِید افعالِی

هم به‌واسطۀ صفت رحمانِیّت و غفران، او را مشمول عفو و اغماض قرار مِی‌داد و از گذشتۀ او درمِی‌گذشت.

و امّا حضرت آدم علِیهالسّلام، او نِیز به امر پروردگار مخالفت نمود و از گندم که مورد نهِی و کراهت خداِی متعال بوده است تناول نمود، و مورد خطاب و عتاب حضرت حق قرار گرفت که با وجود امر و نهِی ما چرا از آن تناول نمودِی؟ حضرت آدم در مقام توبه و انابه برآمد، و خداوند او را مورد رأفت و عطوفت و مغفرت خوِیش قرار داد:

(فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ)؛[١]

«آدم از ناحِیه پروردگار کلمات و معانِی را که موجب آمرزش و بخشش او مِی‌شده است فرا گرفت، و با آن کلمات و مفاهِیم با خداوند راز و نِیاز نمود و نفس خود را در برابر اراده و مشِیّت حق خاضع و خاشع ساخت، خداوند نِیز بر او رحمت آورد و او را بِیامرزِید. خداوند بسِیار بسِیار آمرزنده و با رأفت و رحمت است.»

شِیطان در اِین مسئله که همه افعال و اعمال به اراده و مشِیّت حق برمِی‌گردد اشتباه نکرد و از اِین جهت راست مِی‌گفت، چه اِینکه حضرت آدم نِیز بر اِین نکته واقف بود و مِی‌دِید که همۀ امور مستند به اراده و خواست پروردگار است؛ ولِیکن اشتباه شِیطان اِین بود که اختِیار خود را در اِین سرپِیچِی نادِیده گرفت و اِین سرپِیچِی را به خداِی متعال نسبت داد، درحالِی‌که شِیطان موجودِی مختار و با اراده بود و از روِی اختِیار و اراده نخواست که در برابر امر پروردگار کرنش نماِید و به آدم سجده کند. و امّا حضرت آدم اِین سرپِیچِی را ناشِی از اختِیار و ضعف خود و سستِی در عمل و عدم عزم بر اجراِی اوامر و نواهِی پروردگار دِید و ابراز ندامت و عجز نمود، و اِین نافرمانِی را از روِی ادب به خود نسبت داد و خداوند هم به‌واسطۀ اِین ادب و خضوع، او را مورد عفو و اغماض و رحمت قرار داد.

[١]. سوره بقره (٢) آِیه ٣٧.